വ്യക്തിയോ, വസ്തുവോ, സംഘമോ, സംഭവമോ കാരണമായി പ്രത്യക്ഷത്തിലോ പരോക്ഷമായോ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന മൊത്തം ഹരിതഗൃഹവാതകത്തിന്റെ(Greenhouse Gas) (പ്രത്യേകിച്ച് കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ്, മീഥെയ്ൻ) അളവിനെയാണ് കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ്(ഇംഗ്ലീഷ്:Carbon footprint)എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇക്കോളജിക്കൽ ഫൂട്ട്പ്രിന്റിന്റെ (Ecological footprint) ഒരു ഉപവിഭാഗമാണ് കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ്.
കാർബൺ കാൽപ്പാട് എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയോ സ്ഥാപനമോ നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ പുറത്തുവിടുന്ന കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ് (CO 2 ), മീഥെയ്ൻ (CH 4 ), നൈട്രസ് ഓക്സൈഡ് (N 2 O) തുടങ്ങിയ ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങളുടെ (ഗ്രീൻ ഹൗസ് വാതകങ്ങൾ) ആകെ ഉദ്വമനമാണ്. വൈദ്യുതി, ചൂടാക്കൽ, ഗതാഗതം തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഇന്ധനങ്ങൾ കത്തിച്ചുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ നാം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഹരിതഗൃഹ വാതകത്തിന്റെ അളവുമായി ഇത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, നമ്മുടെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാലാവസ്ഥയിൽ അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന അടയാളമാണിത്.
ചുരുക്കത്തിൽ, മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന കാർബൺ മാലിന്യങ്ങളുടെ അളവാണ് കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ്. മൊത്തം പ്രസരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹരിതഗൃഹവാതകത്തിന്റെ കണക്കെടുത്തുകൊണ്ടാണ് വ്യക്തിയുടെയോ,രാജ്യത്തിന്റെയോ, സംഘടനയുടേയോ കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ് തിട്ടപ്പെടുത്തുന്നത്. ഇത് ടൺ കണക്കിലാണ് അളക്കുന്നത്. ബദൽ വികസന മാതൃകകൾ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് കാർബൺ ഉത്പാദനത്തിന്റെ അളവ് കുറച്ച്കൊണ്ട് വരാൻ കഴിയുക. വനവത്കരണം,സൗരോർജമോ കാറ്റിൽ നിന്നുള്ള ഊർജ്ജമോ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുക എന്നിവ കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റിന്റെ അളവിനെ കുറച്ചു കൊണ്ടുവരാനുള്ള പരിഹാരമാർഗ്ഗങ്ങളാണ്.
കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റിന്റെ പ്രധാന വശങ്ങൾ:
-
- നേരിട്ടുള്ളതും പരോക്ഷവുമായ ഉദ്വമനം: വാഹനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം, വൈദ്യുതി ഉപയോഗം, വസ്ത്രങ്ങൾ, ഭക്ഷണം, യാത്രകൾ എന്നിവയിലൂടെ കാർബൺ അന്തരീക്ഷത്തിൽ എത്തുന്നു.
- ഇക്കോളജിക്കൽ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ്: ഇത് പാരിസ്ഥിതിക പാദമുദ്രയുടെ (Ecological footprint) ഒരു ഉപവിഭാഗമാണ്.
- കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള വഴികൾ: വനവത്കരണം, സൗരോർജ്ജം പോലുള്ള പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ സ്രോതസ്സുകൾ ഉപയോഗിക്കുക, കുറഞ്ഞ മാംസാഹാരം, പൊതുഗതാഗതം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ് കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
നമ്മുടെ ‘കാർബൺ ഫുട്പ്രിന്റ്’ എന്നത് നമ്മൾ വ്യക്തിഗതമായി ജീവിക്കാൻ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന എല്ലാ GHG യുടെയും അളവുകോലാണ്. ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന GHG യുടെ അളവ് നമ്മുടെ ജീവിതശൈലിയെയും ഉപഭോഗ രീതിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. നമ്മൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഉൽപ്പന്നം എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കുന്നു എന്നതിനെയും ഇത് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. GHG ഉൽപ്പാദനം കൂടുതലാണെങ്കിൽ, നമ്മുടെ കാർബൺ ഫുട്പ്രിന്റ് കൂടുതലാണെന്ന് നമ്മൾ പറയുന്നു. അത് കുറവാണെങ്കിൽ നമ്മുടെ കാർബൺ ഫുട്പ്രിന്റ് ചെറുതാണെന്ന് നമ്മൾ പറയുന്നു. കഴിയുന്നത്ര ചെറിയ ഒരു കാർബൺ ഫുട്പ്രിന്റ് നേടാൻ നമ്മൾ ശ്രമിക്കണം.
