ഭൂകമ്പങ്ങളെയും (Earthquakes), ഭൂമിക്കുള്ളിലൂടെയും ഉപരിതലത്തിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭൂകമ്പ തരംഗങ്ങളെയും (Seismic waves) കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന ഭൂഗർഭശാസ്ത്ര ശാഖയാണ് സീസ്മോളജി (Seismology) അഥവാ ഭൂകമ്പവിജ്ഞാനീയം. ഇത് ഭൗമാന്തർഭാഗത്തിന്റെ ഘടനയെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനും ഭൂകമ്പങ്ങളുടെ കാരണം, തീവ്രത, പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ എന്നിവ വിശകലനം ചെയ്യാനും സഹായിക്കുന്നു. ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ഊർജതരംഗങ്ങളായ സീസ്മിക് വേവ്സിനെക്കുറിച്ചും ഈ ശാസ്ത്ര ശാഖപത്രം നടത്തുന്നു. ഭൗമാന്തർഭാഗത്തെ പാറകൾക്ക് പെട്ടെന്ന് പൊട്ടലോ സ്ഥാനഭ്രംശമോ ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ് ഇത്തരം ഭൂകമ്പ തരംഗങ്ങൾ ഉടലെടുക്കുന്നത്. ഈ തരംഗങ്ങളെ ഭൂകമ്പമാപിനി ഉപയോഗിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
ഭൂകമ്പങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ പഠനമാണ് സീസ്മോളജി അഥവാ ഭൂകമ്പവിജ്ഞാനശാസ്ത്രം. ഗ്രഹശരീരങ്ങളിലൂടെ ഇലാസ്റ്റിക് തരംഗങ്ങളുടെ ഉത്പാദനത്തെയും വ്യാപനത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണിത് . സുനാമി പോലുള്ള ഭൂകമ്പങ്ങളുടെ പാരിസ്ഥിതിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും ; അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ , പ്ലേറ്റ് ടെക്റ്റോണിക്സ് , ഹിമാനികൾ , നദികൾ , സമുദ്രത്തിലെ സൂക്ഷ്മജീവങ്ങൾ , അന്തരീക്ഷം തുടങ്ങിയ മറ്റ് ഭൂകമ്പ സ്രോതസ്സുകളും ; സ്ഫോടനങ്ങൾ പോലുള്ള കൃത്രിമ പ്രക്രിയകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു .
മുൻകാല ഭൂകമ്പങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അനുമാനിക്കാൻ ഭൂമിശാസ്ത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു അനുബന്ധ മേഖലയാണ് പാലിയോസിസ്മോളജി . ഭൂമിയുടെ ചലനത്തെ സമയത്തിന്റെ ഒരു പ്രവർത്തനമായി ഒരു സീസ്മോഗ്രാഫ് ഉപയോഗിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനെ സീസ്മോഗ്രാം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അടിസ്ഥാനപരമോ പ്രായോഗികമോ ആയ ഭൂകമ്പശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് സീസ്മോളജിസ്റ്റ്.
സീസ്മോളജിയുടെ പ്രധാന വശങ്ങൾ:
- പഠനവിഷയം: ഭൂകമ്പങ്ങൾ, അവയുണ്ടാകുന്ന ഊർജ്ജ തരംഗങ്ങൾ (P-waves, S-waves), ഭൂമിയുടെ ആന്തരിക ഘടന, അഗ്നിപർവ്വത സ്ഫോടനങ്ങൾ.
- സീസ്മോഗ്രാഫ് (Seismograph): ഭൂചലനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഉപകരണം. ഇത് ഭൂമിയുടെ ചലനത്തെ ഗ്രാഫ് രൂപത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
- സീസ്മോളജിസ്റ്റ് (Seismologist): ഭൂകമ്പങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞൻ.
- ഉപയോഗം: ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നേരത്തെ കണ്ടെത്താനും, കെട്ടിട നിർമ്മാണത്തിൽ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കാനും, സുനാമി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു.
ഗ്രീക്ക് വാക്കുകളായ seismos (ഭൂകമ്പം), logia (പഠനം) എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് സീസ്മോളജി എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത്.
