‘ശയന ബുദ്ധൻ’ എന്നാൽ ഉറങ്ങുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ബുദ്ധ പ്രതിമയോ ശിൽപമോ ആണ്, പലപ്പോഴും ബുദ്ധൻ നിർവ്വാണം (മഹ ปരിനിർവാണം – మహాപരിനിർവാണം) പ്രാപിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, നേപ്പാളിലെ ബുദ്ധനീലകണ്ഠ ക്ഷേത്രം ഇതിന് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്, അവിടെ മഹാവിഷ്ണു ശയന രൂപത്തിലാണ് (ഉറങ്ങുന്ന രൂപത്തിൽ) പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്, എന്നാൽ പൊതുവേ ശയന ബുദ്ധൻ’ എന്നത് ബൗദ്ധക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണുന്ന ‘ഉറങ്ങുന്ന ബുദ്ധൻ’ വിഗ്രഹത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
- അർത്ഥം: ‘ശയനം’ എന്നാൽ ഉറങ്ങുക അല്ലെങ്കിൽ കിടക്കുക എന്നാണർത്ഥം. ശയന ബുദ്ധൻ എന്നാൽ “ഉറങ്ങുന്ന ബുദ്ധൻ” (Sleeping Buddha).
- സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: ഗൗതമ ബുദ്ധൻ നിർവ്വാണം (മഹ ปരിനിർവാണം) പ്രാപിച്ച അവസ്ഥയെയാണ് ഈ രൂപം സാധാരണയായി പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.
- പ്രധാന ഉദാഹരണങ്ങൾ: തായ്ലാൻഡ്, മ്യാൻമർ (ബർമ്മ), ശ്രീലങ്ക തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വലിയ ശയന ബുദ്ധ വിഗ്രഹങ്ങൾ കാണാം. നേപ്പാളിലെ ബുദ്ധനീലകണ്ഠ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാശിൽപം (മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ) ഇതിന് സമാനമായ ഒരു വലിയ ശയന പ്രതിഷ്ഠയാണ്, എന്നാൽ ഇത് ബുദ്ധനല്ല, വിഷ്ണു ആണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, ‘ ശയന ബുദ്ധൻ’ എന്നത് ഉറങ്ങുന്ന/കിടക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ബുദ്ധന്റെ പ്രതിമയാണ്, അത് നിർവ്വാണാവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ശയനബുദ്ധന്റെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ ശിൽപം കണ്ണൂർ, ചെറുപുഴ, കപില പാര്ക്കില് ഒരുങ്ങുന്നു. ഇടതുകരത്തില് ശിരസ് താങ്ങി ശയ്യയില് വിശ്രമിക്കുന്ന ബുദ്ധ ശിൽപമാണ് മാത്തിലിനടുത്ത് വടവന്തൂരിലെ കപില പാര്ക്കില് ഒരുങ്ങുന്നത്. 27 അടി നീളവും തറനിരപ്പില്നിന്ന് എട്ടടി ഉയരവുമുണ്ട് ശിൽപത്തിന്. രണ്ടുമാസമെടുത്താണ് പൂര്ണമായും കോണ്ക്രീറ്റില് തീര്ത്ത ശയനബുദ്ധന്റെ പൂര്ണകായ ശിൽപം രൂപപ്പെടുത്തിയത്. ശിൽപിയും ഫോട്ടോഗ്രാഫറും അമ്വേച്വര് നാടക പ്രവര്ത്തകനുമായ സന്തോഷ് മാനസമാണ് ശിൽപം നിര്മിച്ചത്.
