ക്രി.മു. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചക്രവർത്തി അശോകൻ സ്ഥാപിച്ച സ്തംഭങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച ‘ധർമ്മചക്രത്തിന്റെ’ പ്രതീകമാണ് അശോക ചക്രം. 24 ആരക്കാലുകളുള്ള ഈ നാവിക-നീല ചിഹ്നം നീതി, ധർമ്മം, മുന്നോട്ടുള്ള കുതിപ്പ് എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 1947 ജൂലൈ 22-ന് ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പതാകയിലെ ചർക്കയ്ക്ക് പകരമായി ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിച്ചു.ധർമചക്രത്തിന്റെ ഒരു ചിത്രീകരണം ആണ് അശോക ചക്രം. അശോക ചക്രത്തിന് 24 ആരക്കാലുകൾ ഉണ്ട്. ഇവ ഓരോന്നും ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മൗര്യരാജാവായ യായ അശോകൻ (Reigned 273-232 BCE) സ്ഥാപിച്ച പല സ്തംഭങ്ങളിലും അശോകചക്രം കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ന് അശോകചക്രം ഏറ്റവുമധികം ഉപയോഗിച്ച് കാണപ്പെടുന്നത് ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയപതാകയുടെ മധ്യത്തിലായാണ്. 1947 ജൂലൈ 22ആം തീയതിയാണ് അശോകചക്രം ദേശീയപതാകയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചത്. നാവിക-നീലനിറത്തിലാണ് ദേശീയപതാകയിൽ അശോക ചക്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ ചിഹ്നം ആയി സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ള അശോകന്റെ സിംഹസ്തംഭത്തിന്റെ ചുവട്ടിലും അശോകചക്രം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്
അശോക ചക്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവം: മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിലെ അശോക ചക്രവർത്തി (273-232 BCE) ബുദ്ധമത തത്വങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കാനായി സ്ഥാപിച്ച സ്തംഭങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് സാരാനാഥിലെ സിംഹസ്തംഭത്തിലാണ് ഇത് ആദ്യം കൊത്തിവെച്ചത്.
- അർത്ഥം:ധർമ്മചക്രത്തെ (നിയമത്തിന്റെ ചക്രം) പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്ന ഈ ചക്രത്തിന് 24 ആരക്കാലുകൾ ഉണ്ട്. ഇവ മനുഷ്യന്റെ 24 ഗുണങ്ങളെയും, ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
- ദേശീയ പതാകയിൽ:1947-ൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ, മഹാത്മാഗാന്ധി നിർദ്ദേശിച്ച പതാകയിലെ ചർക്കയ്ക്ക് പകരമായി ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറിന്റെ ഇടപെടലിലൂടെ അശോക ചക്രം തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഇത് ധർമ്മത്തിന്റെയും നിശ്ചയദാർഢ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
- നിറം:ദേശീയ പതാകയിൽ വെളുത്ത പശ്ചാത്തലത്തിൽ നേവി ബ്ലൂ (നാവിക-നീല) നിറത്തിലാണ് ചക്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നത്.
കൂടാതെ, സമാധാന കാലഘട്ടങ്ങളിൽ നൽകുന്ന ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സൈനിക ബഹുമതിയായ ‘അശോക് ചക്ര‘ (Ashoka Chakra) എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിലല്ലാതെയുള്ള വീരതയോടും, ആത്മത്യാഗത്തോടും കൂടിയുള്ള അർപ്പണത്തിനു നൽകുന്ന പരമോന്നത ബഹുമതിയാണിത്. യുദ്ധ സമയത്തുനൽകുന്ന പരം വീര ചക്രക്ക് തത്തുല്യമായ ബഹുമതിയാണിത്. ഈ ബഹുമതി സായുധസേനയിൽ അംഗമായുള്ളവർക്കും, അംഗമല്ലാത്തവർക്കും നൽകുന്നു, ചിലപ്പോൾ മരണശേഷവും ഇത് നൽകുന്നു. ഫ്ളൈറ്റ് ലഫ്റ്റനന്റ് സുഹാസ് ബിശ്വാസിനാണ് ആദ്യമായി (1952) ഈ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്.
