അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഉയർന്ന മർദ്ദം ഒരു വലിയ ‘അടുപ്പിന്റെ അടപ്പ്’ പോലെ ഒരു പ്രദേശത്തെ മൂടുകയും ചൂടുവായുവിനെ പുറത്തുപോകാൻ അനുവദിക്കാതെ അവിടെത്തന്നെ തളച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.
സമുദ്രത്തിലെ താപനിലയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വ്യത്യാസമാണ് ഇതിന് തുടക്കമിടുന്നത്. പസഫിക് സമുദ്രത്തിലെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം ചൂടുപിടിക്കുകയും കിഴക്കൻ ഭാഗം തണുത്തിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ചൂടുവായു മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു. ഈ വായുവിനെ അന്തരീക്ഷത്തിലെ ‘ജെറ്റ് സ്ട്രീമുകൾ’ (𝗝𝗲𝘁 𝗦𝘁𝗿𝗲𝗮𝗺𝘀) കരയിലേക്ക് തള്ളുന്നു. ഈ ചൂടുവായു കരയിലെത്തുമ്പോൾ, അവിടെയുള്ള ഉയർന്ന മർദ്ദമുള്ള വായു (𝗛𝗶𝗴𝗵-𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀𝘂𝗿𝗲 𝘀𝘆𝘀𝘁𝗲𝗺) അതിനെ താഴേക്ക് അമർത്തുന്നു.
താഴേക്ക് അമർത്തപ്പെടുമ്പോൾ വായു കൂടുതൽ ചൂടാകുകയും (𝗖𝗼𝗺𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀𝗶𝗼𝗻) മേഘങ്ങൾ ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്നു. സൂര്യപ്രകാശം നേരിട്ട് ഭൂമിയിൽ പതിക്കുന്നതോടെ ആ പ്രദേശം ഒരു ‘അടുപ്പ്’ പോലെ ചൂടാകുന്നു.
ഹീറ്റ് ഡോം എന്ന വാക്ക് ലോകശ്രദ്ധ നേടിയത് 𝟮𝟬𝟮𝟭-ലാണ്. കാനഡയിലെ ലിറ്റൺ (𝗟𝘆𝘁𝘁𝗼𝗻) എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ താപനില 𝟰𝟵.𝟲°𝗖 വരെ ഉയർന്നു. ഇത് കാനഡയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ചൂടായിരുന്നു. തൊട്ടുപിന്നാലെ ആ ഗ്രാമം കാട്ടുതീയിൽ നശിക്കുകയും ചെയ്തു.
𝟮𝟬𝟬𝟯-ലെ യൂറോപ്പിലെ ചൂട് — ഹീറ്റ് ഡോം എന്ന പേര് വ്യാപകമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും — ഏകദേശം 𝟳𝟬,𝟬𝟬𝟬 പേരുടെ മരണത്തിന് കാരണമായ ഉഷ്ണതരംഗത്തിന് പിന്നിലും സമാനമായ പ്രതിഭാസമായിരുന്നു.
സാധാരണ കാറ്റുകൾ വായുവിനെ നീക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കും. എന്നാൽ ഹീറ്റ് ഡോം ഒരു സ്ഥലത്ത് എത്തിയാൽ ദിവസങ്ങളോളം അല്ലെങ്കിൽ ആഴ്ചകളോളം അവിടെത്തന്നെ അനങ്ങാതെ നിൽക്കും. അതുകൊണ്ടാണ് ചൂട് മാറാതെ നിൽക്കുന്നത്.
സാധാരണ പകൽ ചൂടായാലും രാത്രി തണുക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഹീറ്റ് ഡോം ഉള്ളപ്പോൾ രാത്രിയിലും ചൂട് താഴില്ല. ഇത് മനുഷ്യശരീരത്തിന് വിശ്രമം ലഭിക്കുന്നത് തടയുകയും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഹീറ്റ് ഡോം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മണ്ണിലെ ഈർപ്പം വേഗത്തിൽ വറ്റുന്നു. ഇത് കാട്ടുതീ (𝗪𝗶𝗹𝗱𝗳𝗶𝗿𝗲𝘀) ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം (𝗖𝗹𝗶𝗺𝗮𝘁𝗲 𝗖𝗵𝗮𝗻𝗴𝗲) കാരണം ഭൂമി ചൂടാകുന്നത് ഹീറ്റ് ഡോമുകൾ കൂടുതൽ ശക്തമാകാനും ഇടയ്ക്കിടെ ഉണ്ടാകാനും കാരണമാകുന്നുണ്ട്. സമുദ്രത്തിലെ താപനില കൂടുന്നത് ഈ ‘അടപ്പ്’ കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ വായുവിനെ അമർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.
ഹീറ്റ് ഡോം ബാധിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഹീറ്റ്സ്ട്രോക്ക് (𝗛𝗲𝗮𝘁𝘀𝘁𝗿𝗼𝗸𝗲), നിർജ്ജലീകരണം എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യത കൂടുതലാണ്. സസ്യങ്ങൾ ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നതിനും വൈദ്യുതി ഉപഭോഗം (𝗔𝗖, ഫാൻ എന്നിവ വഴി) പെട്ടെന്ന് വർദ്ധിക്കുന്നതിനും ഇത് കാരണമാകുന്നു.
നമ്മുടെ നാട്ടിലും അടുത്തകാലത്തായി അനുഭവപ്പെടുന്ന അസാധാരണമായ ചൂടിന് പിന്നിൽ ഇത്തരം പ്രാദേശികമായ മർദ്ദ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
