ലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് കടലിലും മറ്റും മരിച്ചടിഞ്ഞ ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങൾ (സൂക്ഷ്മജീവികൾ, സസ്യങ്ങൾ) ഭൂമിക്കടിയിലെ കടുത്ത താപനിലയിലും മർദ്ദത്തിലും പെട്ട് വിഘടിച്ചുണ്ടായ ഹൈഡ്രോകാർബൺ മിശ്രിതമാണ് ക്രൂഡ് ഓയിൽ (സ്വാഭാവിക എണ്ണ). മണലും ചെളിയും അടിഞ്ഞുകൂടി ഓക്സിജൻ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ, പാറകൾക്കിടയിൽ ഇവ എണ്ണയും വാതകവുമായി മാറുന്നു.
ഭൂമിയിലെ പാറക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രകൃത്യാ കണ്ടുവരുന്നതും കത്താൻ കഴിവുള്ളതുമായ ദ്രാവകമാണ് പെട്രോളിയം(ഇംഗ്ലീഷ്: Petroleum, ലാറ്റിൻ: petroleum, < ഗ്രീക്ക്: πετρέλαιον). വിവിധ തരത്തിലുള്ള ഹൈഡ്രോകാർബണുകളുടെ സങ്കീർണ്ണമായ മിശ്രിതമാണ് ഇവ, കൂടെ മറ്റുള്ള ജൈവസംയുക്തങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. പെട്രോളിയത്തെ ‘സ്വാഭാവിക എണ്ണ’ (crude oil) എന്നും പറയാറുണ്ട്. 1546 ൽ ജർമൻ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജോർജ് ബൗർ ആണ് പെട്രോളിയം എന്ന പദം ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത്.
പെട്രോളിയം; കൂടുതൽ ക്ലിപ്തമായ രീതിയിൽ പറഞ്ഞാൽ സ്വാഭാവിക എണ്ണ മാത്രമാണ് പെട്രോളിയത്തിലടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സാധാരണഗതിയിൽ പെട്രോളിയത്തിൽ സ്വാഭാവിക എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന രീതിയിലായിരിക്കും. സ്വാഭാവിക എണ്ണയും (ക്രൂഡ് ഓയിൽ) പ്രകൃതിവാതകവും ഹൈഡ്രോകാർബൺ മിശ്രിതങ്ങളാണ്. ലളിത ഹൈഡ്രോകാർബണുകളായ മീഥെയ്ൻ, എഥെയ്ൻ, പ്രൊപെയ്ൻ, ബ്യൂട്ടെയ്ൻ എന്നിവ ഭൗമോപരിതല മർദ്ദത്തിലും താപനിലയിലും വാതകരൂപത്തിലാണെങ്കിൽ, പെന്റെയ്ൻ മുതലങ്ങോട് ഭാരം കൂടിയ ഹൈഡ്രോകാർബണുകൾ ദ്രാവകരൂപത്തിലും ഖരരൂപത്തിലുമായിരിക്കും. എന്നാൽ ഭൂമിക്കടിയിൽ അവയുടെ സ്ഥാനത്തിന്റെ ചുറ്റുപാടനുസരിച്ച് അവയുടെ പദാർത്ഥനിലയിൽ മാറ്റം വരുന്നതാണ്.
ഒരു എണ്ണക്കിണറിന്റെ ഉല്പാദനത്തിന്റെ ഗണ്യഭാഗവും സ്വാഭാവിക എണ്ണയായിരിക്കും, ഇതിൽ അല്പം പ്രകൃതിവാതകം ലയിച്ചു ചേർന്നിരിക്കും. ഭൗമോപരിതലത്തിലെ മർദ്ദം ഭൂമിക്കടിയിലേതിനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ രീതിയിലായതിനാൽ ലയിച്ചു ചേർന്നിരിക്കുന്ന ഹൈഡ്രോകാർബൺ വാതകങ്ങൾ മിശ്രിതത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു കടന്ന് വാതകരൂപം പ്രാപിക്കും. എണ്ണക്കിണറിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന വാതകങ്ങളിൽ കൂടുതലും പ്രകൃതിവാതകമായിരിക്കുമെങ്കിലും ഉപരിതലത്തേക്കാൾ താപനിലയും മർദ്ദവും ഭൗമാന്തർഭാഗത്ത് കൂടുതലായതിനാൽ പെന്റെയ്ൻ, ഹെക്സെയ്ൻ, ഹെപ്റ്റെയ്ൻ എന്നിവ വാതകരൂപത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന വാതകങ്ങളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കും. ഭൗമോപരിതല സാഹചര്യത്തിൽ ഇവ ഘനീഭവിക്കും, ഇവയെ കണ്ടൻസേറ്റ് (condensate) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇത് കാഴ്ചയിൽ ഗാസോലീനെ (പെട്രോളിനെ) പോലെയായിരിക്കും കാണപ്പെടുക.
അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഹൈഡ്രോകാർബണുകളുടെ അളവിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാകാറുണ്ട്, നേർമയായ എണ്ണയിൽ ഭാരത്തിന്റെ 97% വും ഘന എണ്ണയിലും ബിറ്റുമിനിലും ഭാരത്തിന്റെ 50% വരെ ഹൈഡ്രോകാർബണുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. പെട്രോളിയത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള ഹൈഡ്രോകാർബണുകൾ കൂടുതലായും ആൽക്കെയ്നുകൾ, സൈക്ലോആൽക്കെയ്നുകൾ, ആരോമാറ്റിക്ക് ഹൈഡ്രോകാർബണുകൾ എന്നിവയാണ്, മറ്റുള്ള ജൈവസംയുക്തങ്ങളിൽ കൂടുതലായും നൈട്രജൻ, ഓക്സിജൻ, സൾഫർ എന്നിവയും നേരിയതോതിൽ ഇരുമ്പ്, നിക്കൽ, ചെമ്പ്, വനേഡിയം തുടങ്ങിയ ലോഹങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
ക്രൂഡ് ഓയിൽ രൂപപ്പെടുന്നതിന്റെ ഘട്ടങ്ങൾ:
- ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങൾ അടിഞ്ഞു കൂടുന്നു: കടലിലെയും മറ്റും ചെറുജീവികളും സസ്യങ്ങളും മരിച്ച് സമുദ്രത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നു.
- പാളികൾ രൂപപ്പെടുന്നു: ഇവയ്ക്ക് മുകളിൽ മണൽ, ചെളി, മറ്റ് അവസാദങ്ങൾ എന്നിവ അടിഞ്ഞ് പാളികൾ രൂപപ്പെടുന്നു.
- താപവും മർദ്ദവും: കാലക്രമേണ, ആഴം കൂടുന്തോറും താപനിലയും മർദ്ദവും വർദ്ധിക്കുന്നു. ഇത് ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുന്നു.
- എണ്ണയായി മാറുന്നു: ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളെടുത്ത്, ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ മൃത അവശിഷ്ടങ്ങൾ പെട്രോളിയം (Crude oil) ആയി മാറുന്നു.
പാറക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഇത് സങ്കീർണ്ണമായ ഹൈഡ്രോകാർബൺ മിശ്രിതമാണ്.
