ചൈനയിലെ പ്രിഫെക്ചർ , ബുറാങ് കൗണ്ടിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ശുദ്ധജല തടാകമാണ്. 4,600 മീറ്റർ (15,100 അടി) ഉയരത്തിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചൈനയ്ക്കും ഇന്ത്യയ്ക്കും നേപ്പാളിനും ഇടയിലുള്ള പടിഞ്ഞാറൻ ട്രൈജംഗ്ഷന് സമീപം. ഇത് ഗംഗാ ചു വഴി തൊട്ടടുത്തുള്ള ഉപ്പുവെള്ള തടാകമായ രാക്ഷസ്തലിലേക്ക് ഒഴുകി എത്തുന്നു. സിന്ധു , സത്ലജ് , ബ്രഹ്മപുത്ര , കർണാലി എന്നീ നാല് നദികളുടെ ഉറവിടങ്ങൾ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സമീപത്താണ്. ചൈനയുടെ സ്വയം ഭരണ പ്രദേശമായ ടിബറ്റിലെ ലാസയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 2000 കി.മീ ദൂരത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ശുദ്ധജല തടാകമാണ് മാനസ സരോവരം. മാനസ സരോവരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തായി രാക്ഷസ്താൽ എന്ന തടാകവും വടക്കുമാറി കൈലാസ പർവ്വതവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ഭൂമിശാസ്ത്രം : ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയുന്ന ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിൽ ഒന്നായ മാനസസരോവരം, സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും 4656 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഏതാണ്ട് വൃത്താകൃതിയിലുള്ള മാനസ സരോവരത്തിന്റെ ചുറ്റളവ് ഏകദേശം 88 കി.മീ. വരും. 90 മീറ്റർ ആഴമുണ്ടെന്നു കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ തടാകം 320 ച.കി.മീ. വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നു കിടക്കുന്നു. ശൈത്യകാലത്ത് ഈ തടാകം ഘനീഭവിയ്ക്കുകയും ഗ്രീഷ്മകാലമാകുമ്പോൾ മാത്രം തിരികെ വെള്ളമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. സിന്ധു, സത്ലജ്, ബ്രഹ്മപുത്ര, കർണാലി എന്നീ നദികളുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനങ്ങൾ മാനസ സരോവരത്തിന്റെ വളരെ അടുത്തായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം : കൈലാസ പർവ്വതത്തെപ്പോലെ, മാനസ സരോവരവും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും, ടിബറ്റിൽ നിന്നും മറ്റു സമീപരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ഭക്തജനങ്ങളെ ആകർഷിയ്ക്കുന്ന ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ്. നിരന്തരമായ തീർത്ഥയാത്രകൾ ഇവിടേയ്ക്ക് ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടാറുണ്ട്; എല്ലാ വർഷവും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും പുറപ്പെടാറുള്ള സുപ്രസിദ്ധമയ കൈലാസ മാനസസരോവര യാത്ര ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. തീർഥാടകർ മാനസസരോവരത്തിലെ ജലത്തിൽ സ്നാനം നടത്തുന്നത് ഒരു പുണ്യകർമ്മമായി കരുതുന്നു.
ഹിന്ദു വിശ്വാസപ്രമാണങ്ങളനുസരിച്ച് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിലാണ് ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത് ഇതിനാലാണ് മാനസസരോവരം എന്ന പേരിൽ ഈ തടാകം അറിയപ്പെടുന്നത്. ബുദ്ധമതക്കാരും ഈ തടാകത്തെ പവിത്രമായി കണക്കാക്കുന്നു. മായാ റാണി ശ്രീ ബുദ്ധനെ ഗർഭം ധരിച്ചത് ഈ തടാകത്തിന്റെ തീരത്തുവച്ചാണെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഈ തടാകത്തിന്റെ തീരത്തായി അനേകം സന്യാസി മഠങ്ങളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഹിന്ദുമതം , ബുദ്ധമതം , ജൈനമതം , ബോൺ മതം എന്നിവയിൽ ഈ തടാകം പവിത്രമാണ് . ഇന്ത്യ, ചൈന, നേപ്പാൾ, മേഖലയിലെ മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്തുന്നു .
ചൈനയിലെ ടിബറ്റ് സ്വയംഭരണ പ്രദേശമായ നഗാരി പ്രിഫെക്ചറിലാണ് മാനസസരോവർ തടാകം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . ചൈന, ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള അതിർത്തിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ത്രിബിന്ദുവിന് വടക്ക് ടിബറ്റിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . നേപ്പാളിലെ ലിമി താഴ്വരയ്ക്ക് മുകളിലുള്ള ലാപ്ച ലാ ചുരത്തിൽ നിന്ന് തെളിഞ്ഞ ദിവസം ഇത് ദൃശ്യമാണ് . സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 4,600 മീറ്റർ (15,100 അടി) ഉയരത്തിൽ, കൂടുതലും ഉപ്പുവെള്ള തടാകങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ടിബറ്റൻ പീഠഭൂമിയിലാണ് ഈ ശുദ്ധജല തടാകം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് , ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്.
120 ചതുരശ്ര മൈൽ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന മാനസസരോവർ തടാകം താരതമ്യേന വൃത്താകൃതിയിലാണ്, അതിന്റെ ചുറ്റളവ് 88 കിലോമീറ്റർ (55 മൈൽ) ഉം പരമാവധി ആഴം 100 മീറ്റർ (330 അടി) ഉം ആണ്. മാനസരോവർ പ്രകൃതിദത്ത ഗംഗാ ചു ചാനൽ വഴി രക്ഷസ്തലിലെ ഉപ്പുവെള്ള എൻഡോർഹൈക് തടാകത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഉത്ഭവിക്കുന്ന പ്രധാന നദികളിൽ യാർലുങ് സാങ്പോ (ഇത് ബ്രഹ്മപുത്രയായി മാറുന്നു ), സിന്ധു , സത്ലജ് , ഗംഗയുടെ പോഷകനദിയായ കർണാലി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു
