ഒരൊറ്റ പാളത്തിലൂടെ അഥവാ ബീമിലൂടെ മാത്രം സഞ്ചരിക്കുന്ന തീവണ്ടി ഗതാഗത സംവിധാനമാണ് മോണോറെയിൽ (Monorail). പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ (മോണോ- ഒന്ന്) ഒരു പാളത്തിലൂടെ മാത്രമുള്ള റെയിൽ ഗതാഗത രീതിയാണ് മോണോറെയിൽ. സാധാരണ ട്രെയിനുകൾക്ക് രണ്ട് പാളങ്ങൾ വേണ്ടിവരുമ്പോൾ, ഇതിൽ കോച്ചുകൾ ഒരു പാളത്തിൽ ബാലൻസ് ചെയ്തു നീങ്ങുന്നു. നഗരങ്ങളിലെ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് ഒഴിവാക്കാൻ ഇത്തരം ഉയർന്ന പാതകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ പാളങ്ങൾ അഥവാ ബീമുകൾ ആണ് കോച്ചുകളുടെ മാർഗ നിർദ്ദേശികൾ. അതിനാൽ തന്നെ റെയിൽവെ ആയി ഈ രീതിയെ കണക്കാറുണ്ട്.
മോണോറെയിൽ എന്നത് ഒരു തരം നഗര റെയിൽ ഗതാഗതമാണ്, അതിൽ ട്രെയിനുകൾ ഒറ്റ റെയിലിലോ ബീമിലോ ഓടുകയോ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നു. മോണോറെയിലുകൾ സാധാരണയായി ഇടത്തരം ഗതാഗത ശേഷി നൽകുന്നു, സാധാരണയായി ട്രാമുകളേക്കാൾ വലുതും ഹെവി മെട്രോ സിസ്റ്റങ്ങളേക്കാൾ കുറവുമാണ്. ഇത് കൂടുതൽ കൃത്യമായി സിംഗിൾ-ബീം ട്രാക്ക് ഘടനയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
രണ്ട് പ്രധാന തരങ്ങളുണ്ട്: കോൺക്രീറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ സ്റ്റീൽ ബീമിന് മുകളിൽ വാഹനങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ട്രാഡിൽ-ബീം മോണോറെയിലുകളും, ഗൈഡ്വേയ്ക്ക് താഴെ വാഹനങ്ങൾ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന സസ്പെൻഡ് ചെയ്ത മോണോറെയിലുകളും. 1950-കളിലെ ALWEG സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ സ്ട്രാഡിൽ-ബീം ഡിസൈൻ ആധുനിക ഇൻസ്റ്റാളേഷനുകളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു; വുപ്പെർട്ടൽ ഷ്വെബെബാനിലും (1901, പ്രവർത്തനത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ മോണോറെയിൽ) ചിബ അർബൻ മോണോറെയിലിലും (ഏറ്റവും വലിയ സസ്പെൻഡ് ചെയ്ത ശൃംഖല) സസ്പെൻഡ് ചെയ്ത സിസ്റ്റങ്ങൾ ഇപ്പോഴും സേവനത്തിൽ ഉണ്ട് . വലിയ നഗരങ്ങളിലും വിമാനത്താവളങ്ങളിലും തീം പാർക്കുകളിലും മോണോറെയിൽ സംവിധാനങ്ങൾ മിക്കപ്പോഴും നടപ്പിലാക്കുന്നു.
- ഒറ്റ പാളം: ഒരു ബിം അല്ലെങ്കിൽ റെയിൽ മാത്രമാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
- സ്ഥലം ലാഭിക്കാം: സാധാരണ റോഡുകൾക്ക് മുകളിലൂടെ ഉയരത്തിലാണ് ഇവ നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ കൂടുതൽ സ്ഥലം ആവശ്യമില്ല.
- ശേഷി: ട്രാമുകളേക്കാൾ വേഗതയും യാത്രാശേഷിയും ഉണ്ടെങ്കിലും ഹെവി മെട്രോയേക്കാൾ ഇവ ചെറുതാണ്.
മുംബൈയിലാണ് ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യ മോണോറെയിൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരുന്നത്. മുംബൈ മോണോ റെയിൽ എന്നു പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയ്ക്ക് 19.54 കീ.മീ നീളമുണ്ട്. മുംബൈ കൂടാതെ മോണോറെയിൽ പദ്ധതി ആലോചനയിൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഇവയെല്ലാമാണ്:
- ചെന്നൈ മോണോറെയിൽ,ചെന്നൈ
- ബെംഗളൂരു മോണോറെയിൽ,ബെംഗളൂരു
- ന്യൂ ഡെൽഹി മോണോറെയിൽ, ന്യൂ ഡെൽഹി
- ഇൻഡോർ മോണോറെയിൽ, ഇൻഡോർ
- കൊൽക്കത്ത മോണോറെയിൽ, കൊൽക്കത്ത
- കോഴിക്കോട് മോണോറെയിൽ,കോഴിക്കോട്
- പാറ്റ്ന മോണോറെയിൽ,പാറ്റ്ന
- പൂണെ മോണോറെയിൽ,പൂണെ
- തിരുവനന്തപുരം മോണോറെയിൽ,തിരുവനന്തപുരം
- കൊയമ്പത്തൂർ മോണോറെയിൽ,കൊയമ്പത്തൂർ
- തിരുച്ചിരാപ്പള്ളി മോണോറെയിൽ,തിരുച്ചിരാപ്പള്ളി
- മധുര മോണോറെയിൽ,മധുര
