ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കർണാടകയിലെ വിജയനഗര ജില്ലയിലെ ഒരു നഗരമാണ് ഹംപി. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ കിഴക്കും മധ്യഭാഗത്തും തുംഗഭദ്ര നദിക്കരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹംപി ഹോസ്പെട്ട് നഗരത്തിനടുത്താണ്. യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമായ വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രത്തോടുകൂടിയ ഹംപി ഗ്രൂപ്പ് ഓഫ് സ്മാരകങ്ങളുടെ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നതിന് ഇത് പ്രശസ്തമാണ്. “ഹംപി ഹിപ്പികൾ” എന്നും ചില പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഹംപിയെ “നഷ്ടപ്പെട്ട നഗരം” എന്നും പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1565-ൽ ഡെക്കാൻ കോൺഫെഡറേഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കൂട്ടം സുൽത്താനേറ്റുകളുടെ കീഴിലായ ഈ നഗരം മാസങ്ങളോളം കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ട് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു . ഇന്ന്, ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് സ്മാരകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഹംപി യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ്. തീർത്ഥാടനത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും ഒരു പ്രധാന സ്ഥലമാണിത്. വിജയനഗര ഭരണകാലം മുതൽ വാർഷിക ഹംപി ഉത്സവം അല്ലെങ്കിൽ “വിജയ ഉത്സവം” ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. കർണാടക സർക്കാർ ഇത് നാദ ഹബ്ബ (ഉത്സവം) എന്ന പേരിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.
ഹംപിയിൽ കൊട്ടാരം ഇല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? ഹംപിയിലെ വൻ നാശത്തിന് കാരണമായ ഡെക്കാൻ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ആക്രമണം മനോഹരമായ കൊട്ടാരത്തെയും നശിപ്പിച്ചു . അതിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ മനസ്സിലാക്കാൻ – വീര ഹരിഹര കൊട്ടാരം – വളരെക്കാലമായി ഇല്ലാതായി. ഒരുകാലത്ത് മനോഹരമായിരുന്ന ഒരു മരക്കൊട്ടാരത്തിന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന ഒരേയൊരു അടയാളം അതിന്റെ അലങ്കരിച്ച അടിത്തറയാണ്.
ശാസ്ത്രീയമായി ജിജ്ഞാസുക്കൾക്ക്, ഹംപിയിലെ പാറകളുടെ നിഗൂഢതയ്ക്ക് പുരാതന പ്രക്രിയകളിൽ വേരൂന്നിയ ആകർഷകമായ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിശദീകരണമുണ്ട്. ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും സ്ഥിരതയുള്ളതുമായ പുറംതോടിന്റെ കഷണങ്ങളിലൊന്നായ “ധാർവാർ ക്രാറ്റണിന്” മുകളിലാണ് ഈ പുരാതന ഭൂപ്രകൃതി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, “3.6-2.5 ബില്യൺ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്” ഒരു അത്ഭുതകരമായ രൂപമായി ഇത് രൂപപ്പെട്ടു.
പരമ്പരാഗതമായി പമ്പ-ക്ഷേത്രം, കിഷ്കിന്ധ-ക്ഷേത്രം അല്ലെങ്കിൽ ഭാസ്കര-ക്ഷേത്രം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന ഹംപി എന്ന പര്യായപദം ഹിന്ദു ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ പാർവതി ദേവിയുടെ മറ്റൊരു പേരായ പമ്പയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. പുരാണമനുസരിച്ച്, കന്യകയായ പാർവതി (ശിവന്റെ മുൻ ഭാര്യയായ സതിയുടെ പുനർജന്മമാണ്) ഏകാന്ത സന്യാസി ശിവനെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു.
ഹംപിയിലെ സുഗ്രീവ ഗുഹ, പുരാണപരവും ചരിത്രപരവുമായ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു സ്ഥലമാണ്. ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ രാമായണത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വാനര രാജാവായ സുഗ്രീവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രകൃതിദത്ത ഗുഹയാണിത്.
രഹസ്യ അറകൾ: ഹംപിയിലെ റോയൽ എൻക്ലോഷർ ഒരു രഹസ്യ പാത മറയ്ക്കുന്നു, അതിൽ ഒരു ഭൂഗർഭ അറയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന പടികളുണ്ട്. യുദ്ധ പദ്ധതികൾ, ചോദ്യം ചെയ്യലുകൾ, ചാരവൃത്തി ദൃശ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഈ സ്ഥലത്തായിരുന്നുവെന്ന് കിംവദന്തിയുണ്ട്.
ഹംപിയിലെ നിഗൂഢമായ ‘കുരങ്ങൻ ക്ഷേത്രം‘. പ്രശസ്തമായ വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 കിലോമീറ്റർ അകലെ, ഗംഭീരമായ ആഞ്ജനേയ കുന്നിൻ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു അമൂല്യമായ യന്ത്രധാരക ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം , ‘കുരങ്ങൻ ക്ഷേത്രം’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. രാമായണ കാലഘട്ടത്തിൽ ശ്രീരാമനും ഹനുമാനും ആദ്യമായി കണ്ടുമുട്ടിയ സ്ഥലമാണ് യന്ത്രോധാരക ക്ഷേത്രം എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് 732 ഹനുമാൻ വിഗ്രഹ പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ശ്രീ വ്യാസരാജൻ നിർമ്മിച്ച ആദ്യ പ്രതിഷ്ഠയാണിത്. ഹംപിക്ക് സമീപമുള്ള ഹനുമാനഹള്ളിയിലാണ് (ഹനുമാന്റെ ഗ്രാമം എന്നർത്ഥം) അഞ്ജനാദ്രി കുന്ന് അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ജനാദ്രി ബേട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . ഇത് ഹനുമാന്റെ ജന്മസ്ഥലമാണ്. ഹിന്ദുമതമനുസരിച്ച്, ഹനുമാൻ അഞ്ജനയ്ക്ക് ജനിച്ചതിനാൽ ഹനുമാനെ ആഞ്ജനേയൻ എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ അഞ്ജനേയാദ്രി (അഞ്ജനയുടെ കുന്ന്) എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു.
രാജ്ഞിയുടെ കൊട്ടാരം : ശ്രീ കൃഷ്ണദേവരായരായിരുന്നു വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ഭരണാധികാരി. തിരുമല ദേവി എന്നും ചിന്നാദേവി എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് രാജ്ഞിമാരാണ് ശ്രീ കൃഷ്ണരായർക്കുണ്ടായിരുന്നത്. തിരുമല ദേവി 1498-ൽ കൃഷ്ണദേവരായരെ വിവാഹം കഴിച്ചു , 1509-ൽ വിജയനഗര സിംഹാസനത്തിൽ കയറിയതോടെ തിരുമല ദേവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖ്യ ചക്രവർത്തിനിയായി കിരീടധാരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു . തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ഭരണകാലം മുഴുവൻ തിരുമല ദേവി ജീവിച്ചിരുന്നു, നിരന്തരം അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജ്ഞിയുടെ അന്തഃപുരം ലോകോത്തരമെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഇന്റർലോക്ക് ചെയ്ത കല്ലുകളാൽ കെട്ടിയ ഒരു വൻ കോട്ടയ്ക്കകത്താണുള്ളത്. കോട്ടയുടെ നാലു വശങ്ങളിലും വലിയ ഉയരത്തിലുള്ള കാവൽമന്ദിരങ്ങൾ(Wach House) ഉണ്ട്. ഈ നാലു കാവൽമന്ദിരങ്ങളിലും കാവൽക്കാർ നിലയുറപ്പിക്കുമായിരുന്നു. കാവൽക്കാരെല്ലാവരും അയോധനകല വശമാക്കിയ സ്ത്രീകൾ തന്നെയായിരുന്നു. രാജ്ഞിമന്ദിരത്തിനു ഒരുവശത്തായി സാമാന്യം വലിയൊരു കുളമുണ്ട്, പണ്ട് രാജ്ഞിമാരും തോഴികളും കുളിക്കാനുപയോഗിച്ച കുളമാണിത്. ജലമഹൽ എന്നാണിതറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്ഞിയുടെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ അടിത്തറമാത്രമേ ഇന്നവിടെ കാണാനുള്ളൂ.
ലോട്ടസ് മഹൽ : രാജ്ഞിയുടെ അന്തഃപുരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോട്ടയ്ക്കകത്ത്, ജൽമഹലിന്റെ കിഴക്കുവശത്താണ് പ്രസിദ്ധമായ ലോട്ടസ് മഹൽ. വെല്ലം, ചുണ്ണാമ്പ്, കോഴിമുട്ട, മണ്ണ് എന്നിവയുടെ മിശ്രിതം കൊണ്ടാണ് ലോട്ടസ് മഹലിന്റെ ഭിത്തികൾ തേച്ചിരിക്കുന്നത്. രണ്ട് നിലകളുള്ള ഈ മന്ദിരത്തിനു മുകളിലേക്ക് കയറാനുള്ള വഴി ഒരു വശത്തുണ്ട്. വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഒരു വിസ്മയം തന്നെയാണു ലോട്ടസ് മഹൽ. നാലു ഭാഗത്തുനിന്നു നോക്കിയാലും ഒരു പോലെ തന്നെ ഇത് കാണുന്നു. ജലമഹലും ലോട്ടസ് മഹലും വെള്ളത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടുകിടന്നവയാണെന്നു അവയുടെ ഘടനകണ്ടാൽ തന്നെ മനസ്സിലാക്കാൻ പറ്റും. അലങ്കരിക്കാനായി വെച്ചിരുന്ന വിലപ്പിടിപ്പുള്ള കല്ലുകൾ അടർത്തിമാറ്റിയതിന്റെ പാടുകൾ ഇന്ന് ലോട്ടസ് മഹലിന്റെ ഭിത്തികളിൽ കാണാം.
എലിഫന്റ് സ്റ്റേബിൾ അഥവാ ആനപ്പന്തി : രജ്ഞിയുടെ കൊട്ടാരവളപ്പിനു പുറത്ത് കിഴക്കുഭാഗത്തായി കുതിരലായവും ആനപ്പന്തിയും ആനക്കാർക്കു താമസിക്കാനുള്ള പാർപ്പിടവും കാണാവുന്നതാണ്, അറബിക് പേർഷ്യൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ക്കാരങ്ങളുടെ ഒരു സമന്വയമാണ് ആ ആനപ്പന്തി.
പാൻ-സുപാരി ബസാർ : അമ്പലത്തിനു മുന്നിലായിക്കാണുന്ന ചെറിയൊരു ബസാറാണ് പാൻ-സുപാരി ബസാർ. തകർന്നടിഞ്ഞ കുറേ സ്തൂപങ്ങളും മണ്ഡപങ്ങളും മാത്രമേ അവിടെ കാണാനുള്ളൂ. അമ്പലത്തിലേക്കുള്ള വഴിയുടെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളിലുമായി ഇവ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
മറ്റ് ആകർഷണങ്ങൾ
- മന്മഥ തീർത്ഥക്കുളം
- ഹേമകൂടാദ്രി
- ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം
- ഉഗ്രനരസിംഹമൂർത്തി
- ബാദവ ലിംഗം
- ചണ്ഡികേശ്വര ക്ഷേത്രം
- വീരഭദ്ര പ്രതിമ
- ഭൂഗർഭ ശിവക്ഷേത്രം
- ഹസാര രാമക്ഷേത്രം
- വിട്ടലക്ഷേത്രം
- ഗരുഡ രഥം
- തുലഭാരം നടത്തിയിരുന്ന ത്രാസ്
