ഹൈന്ദവരുടെ ആരാധനയുടേയും നൃത്തത്തിന്റേയും ഒരു ഉത്സവമാണ് നവരാത്രി

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആദിപരാശക്തിയുടെ (ശാക്തേയ) ആരാധനയുടെയും വിദ്യാരംഭത്തിന്റെയും കലകളുടെയും ഉത്സവമാണ് നവരാത്രി അഥവാ മഹാനവരാത്രി. ഒൻപത് രാത്രികൾ എന്നാണ് ഈ സംസ്കൃത പദത്തിന്റെ അർത്ഥം. ഇതിൽതന്നെ അവസാന മൂന്ന് ദിവസങ്ങൾ ആണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. ഇവ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി, മഹാനവമി, വിജയദശമി എന്നി പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ശരത് നവരാത്രി, നവരാത്രി വ്രതം, ദുർഗ്ഗാ പൂജ, കാളി പൂജ, ദസ്റ, ആയുധപൂജ, ശക്തി പൂജ, കൊലുവയ്പ്പ്, മഹാസരസ്വതി പൂജ, വിദ്യാരംഭം, ശാക്തേയ പൂജ, മഹാലക്ഷ്മി പൂജ തുടങ്ങിയ പ്രാദേശികമായ പല പേരുകളിലും ഈ ഉത്സവം അറിയപ്പെടുന്നു.

പ്രധാനമായും സെപ്റ്റംബർ‌-ഒക്ടോബർ മാസത്തിലാണ് ഇത് ആഘോഷിക്കുന്നത്. പൊതുവേ നാലു നവരാത്രികൾ ആണ് പ്രധാനമായിട്ടുള്ളത്. വസന്ത നവരാത്രി മീന മാസത്തിൽ, ആഷാട നവരാത്രി അല്ലെങ്കിൽ വാരാഹി നവരാത്രി മിഥുനത്തിൽ, ശരദ് നവരാത്രി/ മഹാനവരാത്രി കന്നി മാസത്തിൽ, മാഘ നവരാത്രി ധനു മാസത്തിൽ. ഇതിൽ മീനമാസത്തിലെയും കന്നിമാസത്തിലെയും നവരാത്രിക്കു പ്രാധാന്യമേറും. അതിൽത്തന്നെ കന്നിമാസത്തിലെ നവരാത്രിക്ക് ആണ് പ്രാധാന്യം കൂടുതൽ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അത് നവരാത്രികളിലുത്തമമായ മഹാനവരാത്രിയായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

ബാലിക, യുവതി, സ്ത്രീ, മാതൃത്വം, മഹാശക്തി, യുദ്ധ വിജയം, പ്രകൃതി, ഊർവരത, ഐശ്വര്യം, സാമ്പത്തികം, വിദ്യ തുടങ്ങിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പല ഭാവങ്ങളിൽ ഭഗവതിയായ ആദിപരാശക്തിയെ ആരാധിക്കുന്ന ദിവസങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ നവരാത്രി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം, പ്രപഞ്ചത്തിൽ സൂക്ഷ്മമായി അന്തർലീനമായ ഭഗവതിയുടെ ശക്തിവിശേഷങ്ങളെ ബാഹ്യപ്രതലങ്ങൾ വരെ ആരാധിച്ചു ആവിഷ്കരിക്കുന്ന ഒരാഘോഷമാണ്. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, കാളികാ പുരാണം, ഭദ്രകാളി മാഹാത്മ്യം തുടങ്ങിയവയിൽ കാണപ്പെടുന്ന മഹിഷാസുരൻ, ദുർഗ്ഗമൻ, ചണ്ടമുണ്ടന്മാർ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭന്മാർ തുടങ്ങിയവരുടെ നിഗ്രഹ കഥയുമായി ഈ ആഘോഷം ബന്ധപെട്ടു കിടക്കുന്നു.

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ഒൻപത് രാത്രിയും പത്ത് പകലും നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിൽ ആദിപരാശക്തിയുടെ മൂന്ന് പ്രധാന ഭാവങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഭാഗമായി ആദ്യത്തെ മൂന്ന് ദിവസം ഭഗവതിയെ മഹാകാളിയായും അടുത്ത മൂന്ന് ദിവസം മഹാലക്ഷ്മിയായും അവസാനത്തെ മൂന്ന് നാൾ മഹാസരസ്വതിയായും സങ്കൽപ്പിച്ച് പൂജ നടത്തുന്നു. ഇതിലൂടെ അറിവും, സമ്പത്തും സമൃദ്ധിയും, ദുരിതനാശവും ഉണ്ടാകുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

മറ്റൊരു രീതിയിൽ ശക്തിസ്വരൂപിണിയായ ദുർഗ്ഗയുടെ ഒൻപത് ഭാവങ്ങളെ (നവദുർഗ്ഗ) ആരാധിക്കുന്നു. ഇത് ശൈലപുത്രി, ബ്രഹ്മചാരിണി, ചന്ദ്രഘണ്ഡാ, കുഷ്മാണ്ഡ, സ്കന്ദമാതാ, കാർത്യായനി, കാളി(കാലരാത്രി), മഹാഗൗരി, സിദ്ധിദാത്രി എന്നിവരെ ഒൻപത് ദിവസങ്ങളിലായി ആരാധിക്കുന്നു. മറ്റ് ചിലയിടങ്ങളിൽ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി വരെ ദുർഗ്ഗയെയും നവമിയിൽ മഹാലക്ഷ്മിയേയും ദശമിക്ക് മഹാസരസ്വതിയേയും ആരാധിക്കുന്നു. ബംഗാളിൽ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിക്കാണ് പ്രാധാന്യം.

കേരളത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പ്രാധാന്യം കൊടുത്തുകൊണ്ട് മഹാസരസ്വതി പൂജയ്ക്ക് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പ്രാധാന്യം വരുന്നു. ഇത് വിദ്യാരംഭം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അജ്ഞാനമാകുന്ന ഇരുളിനെ അകറ്റി അറിവിൻറെ പ്രകാശം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് നവരാത്രി ആഘോഷത്തിന്റെ സന്ദേശം. പൊതുവേ ദുർഗ്ഗയെ വിവിധ ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിക്കുന്ന നാളുകളാണ് നവരാത്രി എന്ന്‌ പറയാം.

പ്രാദേശിക ഭേദങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നവരാത്രി ആഘോഷത്തിനു വ്യത്യസ്ത ഭാവതലങ്ങളുണ്ട്. കേരളത്തിൽ പൂജവെപ്പും വിദ്യാരംഭവും, തമിഴ്നാട്ടിൽ കൊലുവെയ്പ്പ്, കർണാടകയിൽ ദസറ, കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിൽ പുഷ്പ രഥോത്സവം, ഉത്തരഭാരതത്തിൽ രാമലീല, ബംഗാളിൽ ദുർഗ്ഗാപൂജ, അസമിൽ കുമാരീ പൂജ, ശ്രീവിദ്യാ ഉപാസകർക്ക് ശ്രീചക്രപൂജ എന്നിങ്ങനെ നീളുന്നു വ്യത്യസ്തതയുടെ ഭാവതലങ്ങൾ. ചിലർ നവരാത്രി നാളുകളിൽ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങളാണിത്. പല ദേവി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിദ്യാരംഭം, ഉത്സവം, പൊങ്കാല, പൂരം, ദേവിഭാഗവത നവാഹയജ്ഞം, ചണ്ഡികാഹോമം, ഐശ്വര്യപൂജ, ശ്രീചക്രപൂജ, അഷ്ടലക്ഷ്മിപൂജ, സരസ്വതിപൂജ, ലളിതാ സഹസ്രനാമ പാരായണം, കനകധാരാ സ്തോത്രം, ആത്മീയ പ്രഭാഷണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഈ സമയത്ത് നടത്തപ്പെടുന്നു.