ഗുജറാത്തിലെ ജാംനഗറിലുള്ള ‘വന്താര‘ (Vantara) റിലയൻസ് ഫൗണ്ടേഷൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു മൃഗസംരക്ഷണ, പരിചരണ, പുനരധിവാസ സംരംഭമാണ്. “വനത്തിലെ നക്ഷത്രം” എന്നാണ് ‘വന്താര’ എന്ന വാക്കിനർത്ഥം. ഗുജറാത്തിലെ ജാംനഗറിൽ 3,500 ഏക്കറിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു, 2024 ഫെബ്രുവരിയിൽ ആരംഭിച്ചു, 2025 മാർച്ച് 4-ന് പ്രധാനമന്ത്രി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു, നിലവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മൃഗങ്ങളെ പാർപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ സ്വകാര്യ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചും മൃഗങ്ങളുടെ സ്രോതസ്സിനെക്കുറിച്ചും വിമർശനങ്ങളുണ്ട്.
- സ്ഥാപകൻ: റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ഡയറക്ടറായ അനന്ത് അംബാനിയുടെ സ്വപ്ന പദ്ധതിയാണിത്.
- സ്ഥലം: ഗുജറാത്തിലെ ജാംനഗർ ജില്ലയിലെ മോത്തിഖാവ്ഡി ഗ്രാമത്തിൽ 3,500 ഏക്കറിലധികം വിസ്തൃതിയുള്ള ഹരിതമേഖലയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
- ലക്ഷ്യം: പരിക്കേറ്റതും, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതും, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്നതുമായ മൃഗങ്ങളെ രക്ഷിക്കുക, ചികിത്സ നൽകുക, പരിചരിക്കുക, പുനരധിവസിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.
- സൗകര്യങ്ങൾ: ലോകോത്തര നിലവാരമുള്ള മൃഗാശുപത്രികൾ, ഐസിയു, സർജിക്കൽ തിയേറ്ററുകൾ, സിടി സ്കാൻ, എംആർഐ തുടങ്ങിയ നൂതന ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്.
- മൃഗങ്ങൾ: 2000-ത്തിലധികം സ്പീഷിസുകളിലായി5 ലക്ഷത്തിലധികം മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ആനകൾ, സിംഹങ്ങൾ, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, വിദേശ പക്ഷികൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
- പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പ്രവേശനം: നിലവിൽ, ‘വന്താര’ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സന്ദർശിക്കാൻ തുറന്നുകൊടുത്തിട്ടില്ല. ഇത് പ്രധാനമായും വന്യജീവി സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഗവേഷണത്തിനുമായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഭാവിയിൽ പരിമിതമായ ഇക്കോ-ടൂറിസം അനുവദിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്.
- അംഗീകാരം: മൃഗസംരക്ഷണത്തിനുള്ള സംഭാവനകൾക്കായി അനിമൽ വെൽഫെയർ ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ‘പ്രാണി മിത്ര’ അവാർഡ് ‘വന്താര’ക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത് സ്വകാര്യ പ്രോജക്റ്റ് ആയതിനാൽ ആശങ്കകൾ നിലനിൽക്കുന്നു.
പ്രാഥമിക സംരക്ഷണ മേഖല ഗ്രീൻസ് സുവോളജിക്കൽ റെസ്ക്യൂ ആൻഡ് റീഹാബിലിറ്റേഷൻ സെന്റർ (GZRRC) ആണ്, ഇത് ഏകദേശം 650 ഏക്കറിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് വെറ്ററിനറി യൂണിറ്റുകൾ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് കെട്ടിടങ്ങൾ, അനുബന്ധ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് മൊത്തം കാമ്പസ് വിസ്തീർണ്ണം 3,500 ഏക്കറായി ഉയർത്തുന്നു. ഈ സൗകര്യം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് തുറന്നിട്ടില്ല. പ്രധാന യൂണിറ്റുകളിൽ ഒന്നാണ് സെന്റർ ഫോർ എലിഫന്റ്സ്, അതിൽ ഹൈഡ്രോതെറാപ്പി പൂളുകൾ, മെഡിക്കൽ ഇമേജിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ, മറ്റ് പ്രത്യേക വെറ്ററിനറി ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ആന ആശുപത്രി ഉൾപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ വൈൽഡ്ലൈഫ് ഹോസ്പിറ്റൽ ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ ഏകദേശം 100,000 ചതുരശ്ര അടി വിസ്തൃതിയുള്ളതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ എംആർഐ , സിടി സ്കാൻ , അൾട്രാസൗണ്ട് , എക്സ്-റേ , സർജിക്കൽ റൂമുകൾ, ക്വാറന്റൈൻ സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.
വലിയ പൂച്ചകൾ, ഉരഗങ്ങൾ, സസ്യഭുക്കുകൾ, വിദേശ മൃഗങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി പ്രത്യേക മേഖലകൾ ഉൾപ്പെടെ, ജീവിവർഗങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ചുറ്റുപാടുകളിലൂടെയാണ് മൃഗസംരക്ഷണം ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സെൻട്രൽ മൃഗശാല അതോറിറ്റിയും ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്ഥാന വന്യജീവി വകുപ്പുകളും നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂടുകൾക്ക് കീഴിലാണ് ഈ സംരംഭം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇത് ആഭ്യന്തര സുരക്ഷയും മൃഗ ഗതാഗത സേവനങ്ങളും പരിപാലിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ ചില മൃഗാവകാശ സംഘടനകൾ മൃഗങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിൽ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ റിസർവേഷന്റെ സ്ഥലത്തിന്റെ വിദൂരവും, അമിതമായി വികസിപ്പിച്ചതും, മലിനമായതും, അനുയോജ്യമല്ലാത്തതുമായ സ്വഭാവവും, ജാംനഗർ ചൂടുള്ളതും വരണ്ടതുമായ കാലാവസ്ഥയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ എണ്ണ ശുദ്ധീകരണശാലയായ ജാംനഗർ റിഫൈനറിയും ഒരേ കമ്പനിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതും വളരെ കുറച്ച് അകലെ മാത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതുമാണ്.
