ലിഡിയയിലെ രാജാവായിരുന്ന ക്രോസസ് ബി. സി. 350-ൽ ഏഷ്യാമൈനറിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് ”ക്ഷേത്രം”. സുമാർ 104.24 മീറ്റർ നീളവും 49.98 മീറ്റർ വീതിയും ഇതിനുണ്ടായിരുന്നു. 18.23 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള 127 വൻ ശിലാസ്തംഭങ്ങൽ ഉള്ളതായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രം. ബി. സി. 356-ൽ തീ പിടിച്ചശേഷം പുനർനിർമിതമായി. എഫെസൊസിലെ മഹത്തായ ആർട്ടെമിസ്സ് ക്ഷേത്രം പുരാതന ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, എ. ഡി. 262-ൽ ഗോത്തുകൾ ഇതിനെ നശിപ്പിച്ചു. നഗരമതിലുകൾക്ക് പുറത്താണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്, അതിനെ കത്തിച്ചു ചാരമാക്കി.
ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളതുമായ ഗ്രീക്ക് ദൈവങ്ങളിൽ ഒരാളാണ് ആർട്ടിമിസ് ദേവത. ക്ലാസിക്കൽ കാലഘട്ടത്തിലെ ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യത്തിൽ ആർട്ടിമിസ് സ്യൂസിന്റെയും ലെറ്റൊയുടെയും പുത്രിയും അപ്പോളോ ദേവന്റെ ഇരട്ട സഹോദരിയുമാണ്. ബൈബിളിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള എഫെസ്യസിലെ ഡയാന, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗ്രീക്ക് ദേവതയായ അർട്ടെമിസ് ആണ്. റോമാക്കാർ ഈ ദേവതയെ ഡയാന എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു. ഹെലനിക് സംസ്കാരത്തിൽ ഇവർ കാടുകളുടെയും കുന്നുകളുടേയും പ്രസവത്തിന്റേയും കന്യകാത്വത്തിന്റെയും വേട്ടയുടെയും ദേവതയായിരുന്നു. അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച് നിൽക്കുന്ന ഒരു വേട്ടക്കാരിയായാണ് ആർട്ടിമിസിനെ പൊതുവെ ചിത്രീകരിക്കാറ്. മാനും സൈപ്രസ് വൃക്ഷവും ആർട്ടിമിസിന് വിശുദ്ധമാണ്.
ഹെലനിക് കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രസവ സഹായകയായ പുരാതന ദേവത എയ്ലെയ്ത്യ, ആർട്ടിമിസ് ദേവതയുമായി സമന്വയിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഗ്രീസിലെ ചന്ദ്ര ദേവതയായ സെലീൻ എന്ന ടൈറ്റനും ആർട്ടിമിസുമായി ഏകീകരിക്കപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം ആർട്ടിമിസിന്റെ രൂപത്തിൽ തലക്കുമുകളിലായി ഒരു ചന്ദ്രക്കലയും ചേർക്കുവാൻ തുടങ്ങി. റോമൻ ദേവത ഡയാന, ഇട്രുസ്കൻ ദേവത ആർട്ടുമി, കാരിയൻ ദേവത ഹെകാറ്റെ എന്നിവർ ആർട്ടിമിസ് സങ്കല്പവുമായി സമാനതയുള്ളവരാണ്.
“മഹാദേവി” എന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഈ ദേവിയെ വിജാതീയ ജനതകൾ വിവിധ പേരുകളിൽ ആരാധിക്കുകയും ബലിയർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അവളെ സ്നേഹിക്കുകയും ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പുരാതന ഗ്രീക്ക് ദേവതകളിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരാളായിരുന്നു ആർട്ടെമിസ്. അവളുടെ ആരാധന പുരാതന ഗ്രീസിലുടനീളം വ്യാപിച്ചു, അവളുടെ ഒന്നിലധികം ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ബലിപീഠങ്ങൾ, ആരാധനാലയങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ആരാധന എന്നിവ എല്ലായിടത്തും കണ്ടെത്തി. എഫെസസിലെ അവളുടെ മഹത്തായ ക്ഷേത്രം പുരാതന ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.
എഫെസൊസിൽ, പ്രകൃതി മാതാവിന് തുല്യയായും പ്രത്യുൽപാദനക്ഷമതയുടെ പ്രതീകമായും അവളെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. എഫെസൊസിലെ വിഗ്രഹ പണിക്കാർ അപ്പോസ്തലനായ പൗലോസിനെതിരെ കലാപം നടത്തിയപ്പോൾ “എഫെസൊസിലെ ആർട്ടെമിസ് മഹത്വമുള്ളവൾ!” എന്ന് ആർത്തു. വിവാഹം, പ്രസവം, പ്രസവചികിത്സ എന്നിവയുടെ പ്രധാന ദേവതകളിൽ ഒരാളായി എയ്ലിത്തിയ, ഹേര എന്നിവരോടൊപ്പം ആർട്ടെമിസിനെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. രോഗശാന്തിയുടെയും രോഗത്തിന്റെയും രക്ഷാധികാരി കൂടിയായിരുന്നു അവർ, സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും നല്ല ആരോഗ്യവും രോഗവും അയയ്ക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടു. അവളെ കോപിപ്പിച്ച കാര്യങ്ങൾക്ക് അവളെ പ്രീതിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഗ്രീസ് ഭൂഖണ്ഡത്തിലും ദ്വീപുകളിലും ഏഷ്യാമൈനറിലും തെക്കൻ ഇറ്റലിയിലും ഉടനീളം നിരവധി ഉത്സവങ്ങളിൽ ആർട്ടെമിസിനെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഡോറിയക്കാർ കാമ നൃത്തങ്ങളുള്ള ഒരു ഓർഗാസ്റ്റിക് ആരാധനയിൽ അവളെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഗ്രീസിലെ പുരാതന ലാക്കോണിയയിൽ (ലക്കോണിയ), അവളെ സ്തുതിഗീതങ്ങളും കാലാബിസ് എന്ന അശ്ലീല നൃത്തവും കൊണ്ട് ആഘോഷിച്ചിരുന്നു. ബാല്യത്തിൽ നിന്ന് പ്രായപൂർത്തിയാകുന്ന യുവതികളെ അവളുടെ ഉത്സവങ്ങളിൽ ആരാധിക്കുന്നവരായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. നിംഫുകളുടെ നേതാവായും ർട്ടെമിസ് അറിയപ്പെടുന്നു, (പുരാതന ഗ്രീക്ക് നാടോടിക്കഥകളിലെ ചെറിയ സ്ത്രീ പ്രകൃതി ദേവതയാണ് നിംഫ്. മറ്റ് ഗ്രീക്ക് ദേവതകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ നിംഫുകൾ പൊതുവെ പ്രകൃതിയുടെ വ്യക്തിത്വങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അവ സാധാരണയായി കന്യകമാരായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അവ സാധാരണയായി ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലത്തോ ലാൻഡ്ഫോമിലോ മരത്തിലോ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു).
പ്രധാന വിവരങ്ങൾ:
- ആരാധന:ഡയാന ( അർട്ടെമിസ്) ഫലഭൂയിഷ്ഠതയുടെയും പ്രകൃതിയുടെയും ദേവതയായി എഫെസൂസിലെ ജനങ്ങൾ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ധാരാളം സ്തനങ്ങളുള്ള ഒരു സ്ത്രീരൂപമായിട്ടാണ് അവളെ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നത്, ഇത് സമൃദ്ധിയെയും ഫലഭൂയിഷ്ഠതയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
- ആരാധനാലയം:എഫെസൂസിലെ ഡയാന ക്ഷേത്രം പുരാതന ലോകത്തിലെ ഏഴ് മഹാത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രം നഗരത്തിന്റെ വാണിജ്യ, സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രം കൂടിയായിരുന്നു.
- ബൈബിൾ പരാമർശം:അപ്പോസ്തലപ്രവൃത്തികൾ 19:23-41-ൽ, പൗലോസിന്റെ പ്രസംഗം കാരണം ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് ആളുകൾ തിരിഞ്ഞപ്പോൾ, ഡയാനയുടെ ചെറിയ വെള്ളി പ്രതിമകൾ നിർമ്മിച്ച് വിറ്റിരുന്ന ദെമേത്രിയൊസ് എന്ന വെള്ളിപ്പണിക്കാരന്റെ കച്ചവടം കുറഞ്ഞു. ഇത് വലിയൊരു കലാപത്തിന് കാരണമായി, ജനക്കൂട്ടം “എഫെസ്യരുടെ ഡയാന വലിയവൾ” എന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.
- പ്രതിമയുടെ ഉത്ഭവം:എഫെസൂസിലെ പട്ടണപ്രമാണിയുടെ വാക്കുകളിൽ, ഡയാനയുടെ പ്രതിമ ആകാശത്തുനിന്ന് വീണതാണെന്ന് ജനങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.
- ക്രിസ്തുമതവുമായുള്ള സംഘർഷം:ഈ സംഭവം ആദ്യകാല ക്രിസ്തുമതവും അക്കാലത്തെ പുറജാതി ആരാധനാരീതികളും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന വലിയ സംഘർഷത്തെ എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. കൈകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കിയ പ്രതിമകൾ ദൈവമല്ലെന്ന് പൗലോസ് പഠിപ്പിച്ചത് ഈ സംഘർഷത്തിന് ആക്കം കൂട്ടി.
