ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയചിഹ്നമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള ശില്പമാണ് അശോകസ്തംഭം (ഇംഗ്ലീഷ്: The Lion capital of Ashoka). ബുദ്ധമതപ്രചാരണാർഥം അശോകചക്രവർത്തി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള ശിലാസ്തംഭംമാണിത്. നാല് സിം ഹങ്ങൾ നാല്ദി ക്കിലേക്കും തിരിഞ്ഞ് നിൽക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള ഈ ശില്പം അശോകൻ നിർമ്മിച്ച ഉത്തർ പ്രദേശിലെ സാരാനാഥിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്തൂപത്തിന്റെ മുകളിലാണ് നിലനിന്നിരുന്നത്. അശോകസ്തൂപം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്തൂപം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. സ്തംഭം ഇപ്പോൾ സാരാനാഥ് കാഴ്ചബംഗ്ലാവിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഈ സ്തംഭത്തിൽ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുള്ള ഇരുപത്തിനാല് ആരക്കാലുകളുള്ള ചക്രമാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാകയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
ക്രി.മു മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മൗര്യ ചക്രവർത്തി അശോകൻ ബുദ്ധമതം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുമായി നിർമ്മിച്ച സ്തൂപങ്ങളാണ് അശോകസ്തംഭങ്ങൾ. ഏകദേശം ബി.സി. 250-ൽ നിർമ്മിച്ച ഇവ പ്രധാനമായും ഉത്തരേന്ത്യയിലുടനീളം, സാരനാഥ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. സാരാനാഥിലെ സിംഹശീർഷ സ്തൂപമാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നമായി 1950 ജനുവരി 26-ന് അംഗീകരിച്ചത്.
- ഉത്ഭവം:മൗര്യ രാജാവായിരുന്ന അശോകൻ (ഭരണകാലം: 268-232 BCE) ബുദ്ധമത ആശയങ്ങൾ ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ സ്ഥാപിച്ചതാണ്.
- നിർമ്മാണം:ചുവന്ന മണൽക്കല്ലിൽ (Sandstone) നിർമ്മിച്ച സ്തംഭങ്ങൾ സാധാരണയായി 40-50 അടി ഉയരമുള്ളവയാണ്.
- സാരനാഥ് സ്തംഭം:നാല് ദിശകളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന നാല് സിംഹങ്ങളാണ് ഇതിന്റെ മുകളിലുള്ളത്. ഇതിന്റെ അടിത്തറയിൽ ആന, കുതിര, കാള, സിംഹം എന്നിവയും മധ്യത്തിൽ 24 ആരക്കാലുകളുള്ള ചക്രവും (അശോകചക്രം) കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.
- ലിപി:സ്തംഭങ്ങളിൽ അശോകന്റെ ശാസനങ്ങൾ പഴയ പാലി ഭാഷയിലും ബ്രാഹ്മി ലിപിയിലുമാണ് ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
- പ്രാധാന്യം:ബുദ്ധന്റെ ജനനസ്ഥലമായ ലുംബിനി തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ അശോകൻ സന്ദർശനം നടത്തിയതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് പല സ്തംഭങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചത്.
- കണ്ടെത്തൽ:1905-ൽ ജർമ്മൻ എഞ്ചിനീയർ ഫ്രെഡറിക് ഓസ്കാർ ഓർട്ടൽ സാരനാഥിലെ ഖനനത്തിലൂടെയാണ് പ്രധാന അശോകസ്തംഭം കണ്ടെത്തിയത്. നിലവിൽ ഈ സ്തംഭം സാരനാഥ് മ്യൂസിയത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
