പഞ്ചാബി സിഖ് ഗുരുദ്വാരകളിൽ പ്രഥമവും അതിവിശുദ്ധവും ആണ് ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചാബ് സംസ്ഥാനത്തിൽ അമൃതസർ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണക്ഷേത്രം, “ഹർമന്ദർ സാഹിബ്” അഥവാ ദർബാർ സാഹിബ്.
സിക്ക് മതക്കാരുടെ ആത്മീയ തലസ്ഥാനമായാണ് അമൃതസർ നഗരം അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവിടുത്തെ അമൃതസരോവര് തടാകത്തിലാണ് ലോകപ്രശസ്തമായ സുവര്ണ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹർമന്ദർ സാഹിബിന് നാല് വാതിലുകലുണ്ട്. ജാതി, മത വ്യത്യാസമില്ലാതെ എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും കടന്നു വരാം എന്നത് അർഥം വെക്കുന്നു ഈ നാല് വാതിലുകളും .
ഹർമന്ദർ സാഹിബ്” , അഥവാ ദർബാർ സാഹിബ് അനൗപചാരികമായി “സുവർണക്ഷേത്രം” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അമൃതസർ നഗരം 1574-ൽ നാലാം സിഖ് ഗുരു ആയിരുന്ന ഗുരു രാംദാസ് ആണ് സ്ഥാപിച്ചത്. സുവർണ ക്ഷേത്രം നിർമിച്ചത് അഞ്ചാമത്തെ ഗുരു ആയിരുന്ന ഗുരു അർജൻ ദേവ് ആയിരുന്നു. മുസ്ലിം, സൂഫി വര്യൻ സായി ഹസ്രത് മിയാൻ മിർ ആണ് 28 ഡിസംബർ 1588 ന് ഹർമന്ദർ സാഹിബ് ശില സ്ഥാപനം നടത്തിയത്. 1604 വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥം ആയ ആദി ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ തിരുവെഴുത്ത് പൂർത്തിയാക്കി ഗുരുദ്വാരയിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗുരുദ്വാര സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന സ്ഥലത്തെ സരോവർ (വിശുദ്ധ കുളം) 1577-ൽ നാലാമത്തെ സിഖ് ഗുരുവായ ഗുരു രാം ദാസ് പൂർത്തിയാക്കി . അഞ്ചാമത്തെ സിഖ് ഗുരുവായ ഗുരു അർജൻ ആദി ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഒരു പകർപ്പ് സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും അതിന്റെ വികസനത്തിൽ ഒരു പ്രധാന വ്യക്തിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. മുഗളരും അധിനിവേശ അഫ്ഗാൻ സൈന്യവും പലതവണ പീഡനത്തിന് ഇരയാകുകയും നശിപ്പിച്ചതിനുശേഷം ഗുരുദ്വാര സിഖുകാർ ആവർത്തിച്ച് പുനർനിർമിച്ചു . സിഖ് സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചതിനുശേഷം മഹാരാജ രഞ്ജിത് സിംഗ് 1809-ൽ മാർബിളിലും ചെമ്പിലും ഇത് പുനർനിർമ്മിക്കുകയും 1830-ൽ ശ്രീകോവിൽ സ്വർണ്ണം കൊണ്ട് മൂടുകയും ചെയ്തു. ഇത് സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം എന്ന പേരിന് കാരണമായി.
ഹർമന്ദർ സാഹിബിന് നാല് വാതിലുകലുണ്ട്. ജാതി, മത വ്യത്യാസമില്ലാതെ എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും കടന്നു വരാം എന്നത് അർഥം വെക്കുന്നു ഈ നാല് വാതിലുകളും. ഇന്ന് കാണുന്ന ഗുരുദ്വാര 1764 ൽ ജസ്സ സിംഗ് അഹലുവാലിയപുതുക്കിപണിതതാണ്. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മഹാരാജ രഞ്ജിത്ത് സിംഗ് പഞ്ചാബ് മേഖലയെ ബാഹ്യശക്തികളുടെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന രക്ഷിക്കുകയും, അദ്ദേഹം ആംഗലേയ നാമം വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ ഹർമന്ദർ സാഹിബിന്റെ മുകൾ നിലകളിൽ സ്വർണം പൂശുകയും ചെയ്തു.
ഹർമന്ദർ സാഹിബ്, സിഖുകാർ വിശുദ്ധമായി കാണുന്നു. അതി വിശുദ്ധമായ മത ഗ്രന്ഥം ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബ് ഇവിടെ ആണ് പകൽ സമയം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. രാത്രിയിൽ വിശുദ്ധഗ്രന്ഥം “സുഖാസൻ” (ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബ് സിഖ് മതത്തിൽ ഏറ്റവും പവിത്രമായ ഒന്നാണ്, അതിനാൽ അത് എല്ലായ്പ്പോഴും ബഹുമാനിക്കപ്പെടണം. വൈകുന്നേരം ഗ്രന്ഥം തുണികളിൽ പൊതിഞ്ഞ് സൂക്ഷിക്കുകയും പ്രാസങ്ങൾ ആലപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രാവിലെ അത് ആദരവോടെ അഴിച്ച് അതിന്റെ മുന്നിൽ മുട്ടുകുത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി തുറന്നിടുന്നു) പോകുന്നു. നാനാ ജാതി മതസ്ഥർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ഒരു പോലെ ദൈവാരാധന നടത്താൻ കൂടി ആണ് ഇവിടെ ഗുരുദ്വാര സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദിനം പ്രതി 100,000 ആളുകൾ ആരാധനയ്ക്കായി എത്തുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന തീർഥാടനകേന്ദ്രം ആണ് ഇപ്പോൾ ദർബാർ സാഹിബ്. കൂടാതെ എല്ലാ സിഖ് ഗുരുദ്വാരകളിലും കാണുന്ന സ്വതന്ത്ര കൂട്ടായ്മയോടെ നടത്തുന്ന അടുക്കളയും(langar) സൗജന്യ ഭക്ഷണവും ഇവിടെയും ലഭ്യമാണ്.
ഹർമന്ദിർ സാഹിബിനെ ഹരിമന്ദിർ അല്ലെങ്കിൽ ഹരിമന്ദിർ സാഹിബ് എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇതിനെ “പവിത്രമായ സദസ്സ്” എന്നർത്ഥം വരുന്ന ദുർബാർ സാഹിബ് എന്നും വിളിക്കുന്നു , അതുപോലെ സ്വർണ്ണ ഇലകളാൽ പൊതിഞ്ഞ ശ്രീകോവിൽ കേന്ദ്രമായതിനാൽ സുവർണ്ണക്ഷേത്രം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. “ഹർമന്ദിർ” എന്ന വാക്ക് രണ്ട് വാക്കുകൾ ചേർന്നതാണ്: ” ഹരി “, പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ “ദൈവം” എന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു, ” മന്ദിരം ” എന്നർത്ഥം വരുന്ന “മന്ദിരം”. ” സാഹിബ് ” എന്നത് ആരാധനാലയത്തിന്റെ പേരിനൊപ്പം കൂടുതൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്, മതപരമായ പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥലങ്ങളോടുള്ള ബഹുമാനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ സിഖ് പാരമ്പര്യത്തിൽ പലപ്പോഴും ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു. സിഖ് പാരമ്പര്യത്തിൽ “ ഹർമന്ദിർ സാഹിബ്” എന്ന പേരിൽ നിരവധി ഗുരുദ്വാരകളുണ്ട്, ഉദാഹരണത്തിന് കിരാത്പൂരിലും പട്നയിലും . ഇവയിൽ, അമൃത്സറിലുള്ളത് ഏറ്റവും ആദരണീയമാണ്.
സന്തു് ജർണയിൽ സിംഹ് ഭിന്ദ്രൻവാലയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള തീവ്രവാദിപ്രസ്ഥാനത്തെ അമർച്ച ചെയ്യാനായി 1984 ജൂൺ മാസത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സേന സുവർണ്ണക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തിയ ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂസ്റ്റാർ എന്ന സൈനികനടപടി സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യാചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന സംഭവമായിരുന്നു. 1883 നും 1920 നും ഇടയിൽ സിംഗ് സഭാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും 1947 നും 1966 നും ഇടയിൽ പഞ്ചാബി സുബ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി ഇത് മാറി. 1980 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ഇന്ത്യൻ സർക്കാരും ജർണൈൽ സിംഗ് ഭിന്ദ്രൻവാലെ നയിച്ച ഒരു തീവ്രവാദ പ്രസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി ഗുരുദ്വാര മാറി .1984 ൽ, പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാറിന്റെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തെ അയച്ചു , ഇത് ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികരുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും സാധാരണക്കാരുടെയും മരണത്തിന് കാരണമായി, കൂടാതെ ഗുരുദ്വാരയ്ക്ക് കാര്യമായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തുകയും അടുത്തുള്ള അകാൽ തഖ്തിന്റെ നാശത്തിനും കാരണമായി. 1984 ലെ ആക്രമണത്തിനുശേഷം ഗുരുദ്വാര സമുച്ചയം വീണ്ടും പുനർനിർമിച്ചു.
