ഉത്തരാഖണ്ഡ് സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയുടെ ഇരുപത്തി ഏഴാം സംസ്ഥാനമായി നവംബർ 9, 2000 ഉത്തർപ്രദേശിലെ പതിമൂന്ന് ഉത്തരപശ്ചിമ ജില്ലകളെ ഉൾപ്പെടുത്തി രൂപികരിക്കപെട്ടു. ഹിമാചൽപ്രദേശ്, ഹരിയാന, ഉത്തർപ്രദേശ് എന്നിവ അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളാണ്. ഡെറാഡൂണാണ് താത്കാലിക തലസ്ഥാനവും, പ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രവും. വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, വടക്ക് ടിബറ്റ്, കിഴക്ക് നേപ്പാൾ, തെക്ക്, തെക്കുകിഴക്ക് ഉത്തർപ്രദേശ്, പടിഞ്ഞാറ് ഹരിയാനയെ സ്പർശിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ ഭാഗം എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം 53,483 കിലോമീറ്റർ 2, അതായത് ഇന്ത്യയുടെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ 1.6% ന് തുല്യമാണ്. നൈനിറ്റാൾ സംസ്ഥനത്തിന്റെ നീതിന്യായ തലസ്ഥാനമാണ്. സംസ്ഥാനത്തെ ഗർവാൾ, കുമയോൺ എന്നീ രണ്ട് ഡിവിഷനുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനമത്ത്, ആകെ 13 ജില്ലകൾ ഉണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തെ വനമേഖല സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിസ്തൃതിയുടെ 45.4% ആണ്. കൃഷിയോഗ്യമായ ഭൂവിസ്തൃതി മൊത്തം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിസ്തൃതിയുടെ 16% ആണ്. സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ട് പ്രധാന നദികളായ ഗംഗയും അതിന്റെ പോഷകനദിയായ യമുനയും യഥാക്രമം ഗംഗോത്രി, യമുനോത്രി എന്നീ ഹിമാനികളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. മികച്ച AQI (എയർ ക്വാളിറ്റി ഇൻഡക്സ് – വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഒരു സൂചികയാണ്, വായു ഗുണനിലവാര സൂചിക )ഉള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പച്ചപ്പുള്ള 10 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇത് ആറാം സ്ഥാനത്താണ്. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ ചരിത്രം ചരിത്രാതീത കാലം മുതലുള്ളതാണ്.
ദേവഭൂമി (ദൈവങ്ങളുടെ നാട്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഉത്തരാഖണ്ഡിൽ യമുനോത്രി, ഗംഗോത്രി, കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് എന്നീ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട് . എല്ലാ വർഷവും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഈ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്തുന്നു. തീർത്ഥാടനകാലം സാധാരണയായി ഏപ്രിൽ-മെയ് മാസങ്ങളിൽ ആരംഭിച്ച് ഒക്ടോബർ-നവംബർ വരെ തുടരും. ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ തണുത്ത ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്നു, അവിടെ വേനൽക്കാലം തണുപ്പുള്ളതും ശൈത്യകാലം കഠിനവുമാണ് . 4800 മീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ഉയരത്തിൽ, കാലാവസ്ഥ കഠിനമായ തണുപ്പാണ്, താപനില ജലത്തിന്റെ മരവിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തിന് താഴെയാണ്, കൂടാതെ പ്രദേശം എപ്പോഴും മഞ്ഞും ഐസും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കും. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പുള്ള വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ മുൻസിയാരി ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ പിത്തോറഗഡ് ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശമാണ്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2500 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മുൻസിയാരി സാധാരണയായി വർഷം മുഴുവനും വരണ്ടതും തണുപ്പുള്ളതുമായിരിക്കും, അതേസമയം ശൈത്യകാലത്ത് താപനില മൈനസ് 10 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് വരെ താഴും
ഹിന്ദിയാണ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ. ഹിന്ദി, ഉറുദു എന്നീ രണ്ട് ഭാഷകളിൽ നിന്നുള്ള വാക്കുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഹിന്ദുസ്ഥാനിയാണ് പ്രധാന സംസാര ഭാഷ. ഉത്തരാഖണ്ഡിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന മറ്റ് ഭാഷകളിൽ ഗർവാലി, കുമൗണി (രണ്ടും പഹാരി ഭാഷകൾ), പഞ്ചാബി, നേപ്പാളി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ അഞ്ചിൽ നാല് ഭാഗത്തിലധികം നിവാസികളും ഹിന്ദുക്കളാണ്.
ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ പ്രശസ്തമായ പ്രഭാതഭക്ഷണ വിഭവമാണ് മണ്ടുവ കി റൊട്ടി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ പോഷകസമൃദ്ധമായ ഫിംഗർ മില്ലറ്റ് ഫ്ലാറ്റ്ബ്രെഡ്. മണ്ടുവ സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു. കാൽസ്യം, ഇരുമ്പ്, ഭക്ഷണ നാരുകൾ തുടങ്ങിയ പോഷകങ്ങൾ ഈ റൊട്ടിയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. നെയ്യുമായി ചേരുമ്പോൾ ഏറ്റവും മികച്ചതാണ് ഈ റൊട്ടി. കഫുലി, ഭാങ് കി ചട്ണി, ഫാനു, ബാഡി, കണ്ടലീ കാ സാഗ്, ദുബുക്, ആലു ഗുട്ടൂക്ക്, തത്വാനി, ഗർവാൾ കാ ഫന്ന, കുമയൂണി റൈത, അർസ, ബാൽ മിതായ് എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ജനപ്രിയ വിഭവങ്ങൾക്ക് ഉത്തരാഖണ്ഡ് അറിയപ്പെടുന്നു.
ലക്സർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ്, സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനാണിത്. നിരവധി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിൽ പ്രധാനം ഡെറാഡൂൺ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഹൽദ്വാനി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, കോട്ദ്വാർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഹരിദ്വാർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, റൂർക്കി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, തനക്പൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ എന്നിവയാണ്.
ചമോലി ജില്ലയിൽ 87 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന വാലി ഓഫ് ഫ്ലവേഴ്സ് നാഷണൽ പാർക്ക് യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ്, കൂടാതെ നന്ദാദേവി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിലെ രണ്ട് കോർ സോണുകളിൽ ഒന്നായി (മറ്റൊന്ന് നന്ദാദേവി നാഷണൽ പാർക്ക്) മാറുന്നു.ആൽപൈൻ കസ്തൂരിമാൻ ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ സംസ്ഥാന മൃഗമാണ്. ഈ ഇനം മാൻ പ്രധാനമായും ആൽപൈൻ കുറ്റിച്ചെടികളിലും വനപ്രദേശങ്ങളിലുമാണ് വസിക്കുന്നത്,
ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ സംസ്കാരം ഇപ്പോഴും അതിന്റെ പരമ്പരാഗത ധാർമ്മികത, ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങൾ, പ്രകൃതിയുടെ ലാളിത്യം, സമ്പന്നമായ ഒരു പുരാണകഥ എന്നിവയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ജനങ്ങളെ പ്രദേശങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ അവരെ കുമാവോണി (കുമാവോൺ മേഖലയിലെ നിവാസികൾ) എന്നും ഗർവാളി (ഗർവാൾ മേഖലയിലെ നിവാസികൾ) എന്നും കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
