ദൈവങ്ങളുടെ വാസ്തുശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഹിന്ദു ആചരണം. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദിവ്യ ശില്പിയായും ഋഗ്വേദത്തിൽ ദിവ്യ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെ ആൾരൂപമായും വിശ്വകർമ്മാവിനെ കണക്കാക്കുന്നു . കൃഷ്ണനുവേണ്ടി ദ്വാരക നഗരം, പാണ്ഡവർക്കുവേണ്ടി ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിന്റെ കൊട്ടാരം, ദേവന്മാർക്കായി നിരവധി അത്ഭുതകരമായ ആയുധങ്ങൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശന ചക്രം, ശിവന്റെ ത്രിശൂലം, കാർത്തികേയന്റെ ശൂലം എന്നിവ നിർമ്മിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കരകൗശല വിദഗ്ധർ, എഞ്ചിനീയർമാർ, മെക്കാനിക്കുകൾ എന്നിവർ ചേർന്ന് ആഘോഷിക്കുന്ന വിശ്വകർമ പൂജ, ഭഗവാൻ വിശ്വകർമ്മാവിനെ ആദരിക്കുന്നു. എല്ലാ കരകൗശല വിദഗ്ധരുടെയും രക്ഷാധികാരിയായി അദ്ദേഹം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. . മെക്കാനിക്സിന്റെയും വാസ്തുവിദ്യയുടെയും ശാസ്ത്രമായ സ്ഥപത്യ വേദത്തിന്റെ രചയിതാവായും അദ്ദേഹം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.. ഹിന്ദു കലണ്ടറിലെ കന്യ സംക്രാന്തി ദിനത്തിലാണ് ഇത് വരുന്നത് . ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരം , എല്ലാ വർഷവും സെപ്റ്റംബർ 16 നും 18 നും ഇടയിൽ, ഹിന്ദു ഭദ്ര മാസത്തിലെ അവസാന ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് സാധാരണയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ഹിന്ദു വിശ്വാസപ്രകാരം ലോകസ്രഷ്ടാവാണ് വിശ്വകർമ്മാവ് (ത്വഷ്ടാവ്) വിശ്വം എന്നാൽ ലോകം, കർമ്മാവ് എന്നാൽ സ്രഷ്ടാവ്). ഹൈന്ദവരുടെ ആദ്യ ഗ്രന്ഥമായ ഋഗ്വേദത്തിൽ കാണുവാൻ കഴിയുന്ന നാമമാണ് വിശ്വകർമ്മാവ്. ഇതേ പേരിൽ ഋഷി നാമവും അതിൽ കാണാം. ഈശ്വരന്റെ സൃഷ്ടി കാമനക്ക് വേദം നൽകിയ പേരാണിത്. അതായത് വിശ്വത്തിന്റെ കർതൃത്വം ഈശ്വരനിൽ ആരോപിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവൻ വിശ്വകർമ്മാവെന്നു (പ്രപഞ്ചശില്പി) അറിയപ്പെടുന്നു. ദിവ്യ ശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ ഹിന്ദു ഐക്കണോഗ്രാഫിയിൽ പലപ്പോഴും വിവിധ ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു വിദഗ്ദ്ധനായ കരകൗശല വിദഗ്ധനായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. സാധാരണയായി അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ചുറ്റിക, ഉളി അല്ലെങ്കിൽ അളക്കുന്ന ടേപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് ചിത്രീകരിക്കുന്നു, ഇത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളുടെയും സ്രഷ്ടാവെന്ന നിലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്കിനെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു.
പ്രധാനമായും ഫാക്ടറികളിലും വ്യാവസായിക മേഖലകളിലുമാണ് ഈ ഉത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നത്, പലപ്പോഴും കടകളിലാണ്. കരകൗശല വിദഗ്ധർ, കരകൗശല വിദഗ്ധർ, മെക്കാനിക്കുകൾ, കമ്മാരന്മാർ, വെൽഡർമാർ, വ്യാവസായിക തൊഴിലാളികൾ, ഫാക്ടറി തൊഴിലാളികൾ, എഞ്ചിനീയർമാർ, ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ, മറ്റ് തൊഴിലാളികൾ എന്നിവരാണ് ഈ ദിവസം ആഘോഷിക്കുന്നത്. അനുയായികൾ മെച്ചപ്പെട്ട ഭാവിക്കും സുരക്ഷിതമായ ജോലി സാഹചര്യങ്ങൾക്കും എല്ലാറ്റിനുമുപരി, അതത് മേഖലകളിലെ വിജയത്തിനും വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. വിവിധ യന്ത്രങ്ങളുടെ സുഗമമായ പ്രവർത്തനത്തിനും തൊഴിലാളികൾ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികൾ അവരുടെ ജോലിയെ ശക്തി (ശക്തി) എന്ന ആശയവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു, ചിലപ്പോൾ വിശ്വകർമയുടെ മക്കളായി സ്വയം കാണുന്നു. ജോലിസ്ഥലത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ദേവതയ്ക്കുള്ള ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ജോലിയുടെ രീതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉപകരണങ്ങളുടെയും യന്ത്രങ്ങളുടെയും ആരാധനയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ദേവന്റെ കൃപയ്ക്കായി ആരാധന നടത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴും തൊഴിലാളികൾക്കിടയിൽ പ്രസാദം വിതരണം ചെയ്യുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ഈ അവസരത്തിനായി സെപ്റ്റംബർ 17 ന് സർക്കാർ അവധിയാണ്, പക്ഷേ ഇത് ഒരു ദേശീയ അവധിയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ഒരു “നിയന്ത്രിത അവധി” ആയിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. നേപ്പാളിൽ ഈ ദിവസം പൂർണ്ണ സർക്കാർ അവധിയാണ്.
