- വിധവാ പുനർവിവാഹം: വിധവകൾക്ക് സമൂഹത്തിൽ മാന്യമായ ജീവിതം ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം ശക്തമായി പോരാടി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഠിന പരിശ്രമത്താലാണ് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ 1856-ലെ ഹിന്ദു വിധവാ പുനർവിവാഹ നിയമം (Hindu Widows’ Remarriage Act, 1856) പാസാക്കിയത്.
- ബാല്യവിവാഹത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം: കുട്ടികളുടെ വിവാഹം തടയുന്നതിനും, വിവാഹപ്രായ പരിധി നിശ്ചയിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിനും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു.
- ബഹുഭാര്യത്വത്തിനെതിരെ പ്രതിരോധം: സമൂഹത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ബഹുഭാര്യത്വ സമ്പ്രദായത്തിനെതിരെ അദ്ദേഹം ശക്തമായ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുകയും ശബ്ദമുയർത്തുകയും ചെയ്തു.
- സ്ത്രീ വിദ്യാഭ്യാസം: സ്ത്രീകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന കാലത്ത് അദ്ദേഹം നിരവധി പെൺകുട്ടികളുടെ സ്കൂളുകൾ സ്ഥാപിച്ചു. ബേതൂൺ ഫീമെയിൽ സ്കൂളിന്റെ (Bethune Female School) വളർച്ചയിലും നടത്തിപ്പിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു.
- വിദ്യാഭ്യാസ പരിഷ്കരണം: കൽക്കട്ട സംസ്കൃത കോളേജിന്റെ പ്രിൻസിപ്പൽ ആയിരുന്ന അദ്ദേഹം, ജാതിഭേദമില്ലാതെ എല്ലാ വിഭാഗം വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും പ്രവേശനം അനുവദിച്ചു. സംസ്കൃതത്തോടൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷും ആധുനിക ശാസ്ത്രവും പഠനപാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
- ബംഗാളി ഗദ്യം: ബംഗാളി ഗദ്യത്തെ ലളിതവും സുഗമവുമാക്കി മാറ്റി. അദ്ദേഹത്തെ ‘ബംഗാളി ഗദ്യത്തിന്റെ പിതാവ്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്.
- കൃതികൾ: ബംഗാളി അക്ഷരമാല പഠിക്കാനായി അദ്ദേഹം രചിച്ച ‘വർണപരിചയ’ (Varnaparichay) എന്ന കൃതി ഇന്നും വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. കൂടാതെ ‘ബെതാൽ പഞ്ചബിംശതി’, ‘ശകുന്തള’ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ത്യൻ ബംഗാളി ബഹുമുഖപ്രതിഭയും ബംഗാൾ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന കണ്ണികളിലൊരാളുമാണ് വിദ്യാസാഗർ എന്ന ബഹുമതി നേടിയ ഈശ്വര ചന്ദ്ര ബന്ദോപാധ്യായ(26 September 1820 – 29 July 1891).തത്വചിന്തകൻ,വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണൻ,എഴുത്തുക്കാരൻ,വിവർത്തകൻ,പ്രിന്റർ, പ്രസാധകൻ,വ്യവസായി,നവോത്ഥാന പ്രവർത്തകൻ,ലോകോപകാരി എന്നീ നിലകളിൽ അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനാണ്.ബംഗാളി ഗദ്യരചനകളെ ലളിതവൽക്കരിക്കുകയും ആധുനികവല്ക്കരിച്ച് ശക്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.
1780ൽ ചാൾസ് വില്ക്കിൻസും പഞ്ചാനനൻ കർമകറും ചേർന്ന് ആദ്യമായി ബംഗാളി അക്ഷരമാലക്ക് മരഅച്ചുകൾ ( wooden typeset) ഉണ്ടാക്കി. ഇവയെ ക്രമപ്പെടുത്തുകയും ലളിതവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്തത് വിദ്യാസാഗറാണ്. സംസ്കൃത ഭാഷയിലും ദാർശനികശാസ്ത്രത്തിലും ഉണ്ടായിരുന്ന വ്യുത്പത്തി ഹേതുവായി അദ്ദേഹം കൽക്കട്ടയിലെ സംസ്കൃത കോളേജിൽ നിന്ന് വിദ്യാസാഗർ എന്ന ബഹുമതിക്ക് അർഹനായി. പ്രശസ്ത ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ അനിൽ കുമാർ ഗെയ്ൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർഥം വിദ്യാസാഗർ സർവകലാശാല സ്ഥാപിച്ചു. കൊൽക്കത്തയിൽ ഹുഗ്ലീനദിക്കു കുറുകെയുള്ള രണ്ടാമത്തെ പാലം വിദ്യാസാഗർ സേതു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
