ഭക്ഷ്യ ശൃംഖലയിലെ ഉയർന്ന തലങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്തോറും കീടനാശിനികൾ, ഘനലോഹങ്ങൾ (മെർക്കുറി, DDT) തുടങ്ങിയ വിഷവസ്തുക്കളുടെ സാന്ദ്രത (concentration) വർധിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് ബയോമാഗ്നിഫിക്കേഷൻ (Biomagnification). ചെറിയ ജീവികളിൽ നിന്ന് വലിയ ജീവികളിലേക്ക് ഭക്ഷണത്തിലൂടെ ഈ വിഷാംശം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും, ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉപഭോക്താവിൽ (മനുഷ്യൻ, പക്ഷികൾ) അവ മാരകമായ അളവിൽ അടിഞ്ഞുകൂടുകയും ചെയ്യുന്നു.
മത്സ്യത്തിന്റെ ആഹാര ശൃംഖലയിൽപ്പെട്ട സമുദ്രത്തിലെ സൂക്ഷ്മ ആൽഗകളിൽ ചിലയിനങ്ങൾ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന വിഷാംശം മീനിൽ വിഷാംശത്തിനു കാരണമാകുന്നതായി സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫിഷറീസ് ടെക്നോളജി (സിഫ്ട്) .ഇത്തരം ആൽഗകളെ നേരിട്ട് അകത്താക്കുന്ന മത്സ്യത്തിലും ഇവയെ ഭക്ഷിക്കുന്ന വലിയ മത്സ്യങ്ങളിലും കല്ലുമ്മക്കക്കായ, കക്ക തുടങ്ങി ഷെൽഫിഷുകളിലും വിഷാംശം എത്താം. മണത്തിലോ രുചിയിലോ മാറ്റം ഇല്ലാത്തതിനാൽ പാചകം ചെയ്യുമ്പോഴും കഴിക്കുമ്പോഴും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല. മത്സ്യം കറി വച്ചാലും വറുത്താലും ഈ വിഷാംശം ഒഴിവാക്കാനാകാത്തതിനാൽ സംശയകരമായ മേഖലകളിലും സാഹചര്യങ്ങളിലും ഇടയ്ക്കിടെ പരിശോധന ആവശ്യമാണെന്നു റിപ്പോർട്ട്.
ഒരു ഭക്ഷ്യ ശൃംഖലയിൽ തുടർച്ചയായി ഉയർന്ന തലങ്ങളിൽ ജീവികളുടെ കലകളിൽ ഒരു പദാർത്ഥത്തിന്റെ സാന്ദ്രതയിലെ വർദ്ധനവാണ് ബയോമാഗ്നിഫിക്കേഷൻ , കീടനാശിനികൾ അല്ലെങ്കിൽ ഘനലോഹങ്ങൾ പോലുള്ള പദാർത്ഥങ്ങൾ തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, സമുദ്രം എന്നിവയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും, സൂപ്ലാങ്ക്ടൺ പോലുള്ള ജലജീവികളുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ക്രമേണ ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയിൽ ഭക്ഷ്യ ശൃംഖലയിലൂടെ മുകളിലേക്ക് നീങ്ങുകയും , തുടർന്ന് മത്സ്യങ്ങൾ ഇവ ഭക്ഷിക്കുകയും, പിന്നീട് വലിയ മത്സ്യങ്ങൾ, വലിയ പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യർ ഇവ ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് ബയോളജിക്കൽ മാഗ്നിഫിക്കേഷൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ചെയിൻ മുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ ഈ പദാർത്ഥങ്ങൾ കലകളിലോ ആന്തരിക അവയവങ്ങളിലോ കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു..
മറ്റ് പേരുകൾ: ബയോഅംപ്ലിഫിക്കേഷൻ, ബയോളജിക്കൽ മാഗ്നിഫിക്കേഷൻ.
-
- കാരണം: പരിസ്ഥിതിയിൽ എളുപ്പത്തിൽ നശിക്കാത്തതും (persistent) കൊഴുപ്പിൽ ലയിക്കുന്നതുമായ (fat-soluble) രാസവസ്തുക്കളാണ് ഇതിന് കാരണം.
- പ്രക്രിയ:
ഉദാഹരണത്തിന്, വെള്ളത്തിലെ ചെറിയ പ്ലവകങ്ങളിൽ (plankton) നിന്ന് ചെറിയ മീനുകളിലേക്കും, പിന്നീട് വലിയ മീനുകളിലേക്കും, അവസാനം അവയെ കഴിക്കുന്ന പക്ഷികളിലേക്കും വിഷാംശം വർധിച്ച അളവിൽ എത്തുന്നു.
- പ്രത്യാഘാതം: പക്ഷികളുടെ മുട്ടത്തോടുകൾ കട്ടിയാകുന്നത് കുറയുക, വലിയ ജീവികളിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വിഷബാധ (chronic poisoning), പ്രത്യുൽപാദന ശേഷി കുറയുക തുടങ്ങിയവ.
ബയോഅക്യുമുലേഷനും (Bioaccumulation) ബയോമാഗ്നിഫിക്കേഷനും (Biomagnification) തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം:
- ബയോഅക്യുമുലേഷൻ: ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരത്തിൽ വിഷവസ്തുക്കൾ അടിഞ്ഞുകൂടുന്ന പ്രക്രിയ.
- ബയോമാഗ്നിഫിക്കേഷൻ: ഭക്ഷ്യ ശൃംഖലയിൽ ഓരോ തലത്തിലും (trophic level) ഈ വിഷവസ്തുക്കളുടെ സാന്ദ്രത വർധിക്കുന്ന പ്രക്രിയ.
